I. Aἱ διατάξεις τοῦ αὐτοκράτορος Γρατιανοῦ (379) καί αἱ σχετικαί ἀποφάσεις τῆς συνόδου ἐν Ρώμῃ (380)

I. Aἱ διατάξεις τοῦ αὐτοκράτορος Γρατιανοῦ (379) καί αἱ σχετικαί ἀποφάσεις τῆς συνόδου ἐν Ρώμῃ (380)

Τῷ 379 μ.Χ. ὁ αὐτοκράτωρ Γρατιανός, ὑποστηρίζων τόν ἐπίσκοπον Ρώμης Δάμασον ἐναντίον τοῦ ἀντιποιουμένου τοῦ ἐπισκοπικοῦ θρόνου Ρώμης Οὐρσίνου, ἐξέδωκε διάταξιν, δι’ ἧς ὥριζεν, ἵνα ὁ ἐπίσκοπος Ρώμης ἐξετάζῃ καί δικάζῃ πάσας τάς ὑποθέσεις τῆς θρησκείας μεταξύ τῶν συλ- λειτουργῶν αὐτοῦ (cum consortibus) πρός κατάπαυσιν τῶν σχισμάτων. Ἐκ τῆς διατάξεως ταύτης καταφαίνεται ὅτι τό 379, ἤτοι τριάκοντα ἕξ (36) περίπου ἔτη μετά τήν σύνοδον τῆς Σαρδικῆς, δέν εἶχεν εἰσέτι ὁ ἐπίσκοπος Ρώμης δικαιοδοσίαν ἐπί ὅλων τῶν Δυτικῶν ἐπισκόπων. Τοῦτο ἐπιμαρτυρεῖται καί ὑπό τῆς μετά ἕν ἔτος συγκροτηθείσης ἐν Ρώμῃ συνόδου ὑπό τῶν ἐπισκόπων τῆς Ἰταλίας πρός καταστολήν τῶν ταραχῶν119. Ἡ δέ Β΄ Οἰκουμενική σύνοδος συνελθοῦσα κατά τό ἑπόμενον ἔτος 381, ὥρισε καί πάλιν διά τοῦ Β΄ Κανόνος της «τούς ὑπέρ διοίκησιν ἐπισκόπους ταῖς ὑπερορίαις Ἐκκλησίαις μή ἐπιέναι μηδέ συγχέειν τάς Ἐκκλησίας». Κατά τήν ἔννοιαν τοῦ Κανόνος τούτου καί ὁ αὐτοκράτωρ Θεοδόσιος διά διατάξεως αὐτοῦ παρέσχε εἰς τόν Πάπαν Ἀλεξανδρείας Τιμόθεον, ἐν τῇ δικαιοδοσίᾳ του, τῇ περιοχῇ τῆς Αἰγύπτου, τά αὐτά οἷα καί ὁ Γρατιανός τῷ ἐπισκόπῳ Ρώμης ἐν τῇ διοικήσει τῆς Ἰταλίας δικαιώματα, ὡς ἄλλως τε εἶχε καθορίσει ὁ ΣΤ΄ Κανών τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, μή ποιούμενος διάκρισιν μεταξύ τῶν ἐπισκόπων Ρώμης, Ἀλεξανδρείας καί Ἀντιοχείας. Ἡ διάταξις τοῦ Γρατιανοῦ ἐγένετο δεκτή ἐν Ρώμῃ μετ’ εὐγνωμοσύνης. Ἡ ἐν αὐτῇ συνελθοῦσα σύνοδος τό 380 παρεκάλεσε τόν αὐτοκράτορα νά ὁρίσῃ πρός ἐφαρμογήν τῆς διατάξεως ὅπως, ἐάν ὁ Δάμασος ἤ ἡ ἐν Ρώμῃ σύνοδος προσκαλέσωσιν εἰς δίκην ἐπίσκοπόν τινα ἤ καθαιρέσωσιν αὐτόν, μή θελήσῃ δέ οὗτος νά ὑποταχθῇ, αἱ πολιτικαί ἀρχαί νά ἐκβιάζωσιν αὐτόν πρός τοῦτο. Ἐάν συμβῇ ὁ ὑπόδικος ἐπίσκοπος νά ὑπόκειται ὑπό μεμακρυσμένην μητρόπολιν, δύναται νά δικάζεται ὑπό τοῦ οἰκείου μητροπολίτου. Ἐάν ὅμως αὐτός ὁ μητροπολίτης συμβῇ νά εἶναι κατηγορούμενος, δέον τότε ἐκβιαζόμενος νά ἐμφανίζεται εἰς Ρώμην ἐνώπιον δικαστηρίου ἐπισκόπων ὁριζομένου ὑπό τοῦ ἐπισκόπου Ρώμης. Ἕκαστος δέ ἐπίσκοπος δικαιοῦται νά ποιῆται ἔφεσιν πρός τόν Ρώμης ἤ πρός δέκα πέντε (15) γείτονας ἐπισκόπους. Προκειμένου περί τοῦ ἐπι- σκόπου Δαμάσου ἡ σύνοδος παρεκάλει τόν αὐτοκράτορα ὅπως καί αὐτός, ὡς ἴσος μέν πρός τούς λοιπούς ἐπισκόπους, ἀλλ’ ὑπερέχων μόνον κατά τήν ἐξαίρεσιν τοῦ ἀποστολικοῦ θρόνου, μή στερηθῇ τοῦ προνομίου τῶν λοιπῶν ἐπισκόπων δηλαδή νά μή ὑπάγεται εἰς τά κοσμικά δικαστήρια. Ἀλλ’, ἐάν ὁ Δάμασος δέν θελήσῃ νά ἐμπιστευθῇ τήν ὑπόθεσίν του εἰς ἐπισκοπικόν δικαστήριον, νά ἐξετάζεται apud consilium imperial, παρά τῷ αὐτοκρατορικῷ συμβουλίῳ. Ἀπαντῶν ὁ Γρατιανός εἰς τήν αἴτησιν ταύτην τῆς συνόδου ἐξέδωκε διαταγήν ἐπ’ ὀνόματι Ἀκηλίνου, βικαρίου τοῦ ἐπισκόπου Ρώμης, ὁρίσας ὅπως τό δικαστήριον, ὅπερ ἔμελλε νά δικάζῃ τούς ἐπισκόπους, ἀπαρτίζηται, οὐχί μόνον ἀπό ἑνός ἐπισκόπου, ἔστω καί τοῦ Ρώμης, ἀλλά καί ἀπό ἑτέρων πέντε ἤ ἑπτά ἐπισκόπων120 .

Ἐκ τῶν διατάξεων τούτων τοῦ αὐτοκράτορος Γρατιανοῦ, αἵτινες κατ’ οὐσίαν ἀποτελοῦσιν ἐκτελεστικά διατάγματα πρός ἐφαρμογήν τῶν μνησθέντων Κανόνων τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου, καί ἐκ τῶν ἀποφάσεων τῆς ἐν Ρώμῃ συνόδου τοῦ 380 μ.Χ. ἀποδεικνύεται ἀπολύτως, ὅτι ὁ ἐπίσκοπος – Πάπας Ρώμης δέν εἶχε μέχρι τότε ἀποκτήσῃ δικαστικήν δικαιοδοσίαν –τό «ἔκκλητον»– ἐφ’ ὅλων τῶν ἐπισκόπων τῆς τότε Ὀρθο- δόξου Δυτικῆς Ἐκκλησίας. Ὡσαύτως, ὅτι οὐδεμία ἔννοια ὑπῆρχε τότε παρά τοῖς ἐπισκόποις καί τῆς Δυτικῆς Ἐκκλησίας, ὅτι οὗτος ὑπέρκειται παντός νόμου καί δέν δικάζεται παρ’ οὐδενός, αὐτός δικάζων τούς πάντας. Τέλος, ὅτι δέν ὑπῆρχε παρ’ αὐτοῖς οὐδεμία ἐπίσης ἔννοια τοῦ καρποῦ τῆς δοξασίας ταύτης, ἤτοι τοῦ περιφήμου «ἀλαθήτου» τοῦ Πάπα. Διότι ἡ προμνησθεῖσα ἐν Ρώμῃ σύνοδος ρητῶς ὥρισεν ὅπως δικάζηται καί οὗτος παρά τῷ αὐτοκρατορικῷ συμβουλίῳ, ἐάν δέν θά ἐνεπιστεύετο τήν ὑπόθεσίν του εἰς ἐπισκοπικόν δικαστήριον. Ὅταν δέ εἰς τάς μαρτυρίας ταύτας προστεθῇ καί ἡ ὑπό τοῦ Πάπα Πελαγίου (555 μ.Χ.) ἀναγνώρισις τοῦ δικαιώματος τοῦ αὐτοκράτορος Κωνσταντινουπόλεως, ὅπως ἐπικυροῖ τήν ἐκλογήν καί τῶν Παπῶν τῆς Ρώμης, καθ’ ὅν τρόπον ἐπεκύρου οὗτος τήν ἐκλογήν καί τῶν λοιπῶν τεσσάρων Πατριαρχῶν121, πανηγυρικῶς διακηρύσσεται ἅπαξ ἔτι ἡ αὐτή ἀλήθεια, ὅτι δηλ. ὁ ἐπίσκοπος-Πάπας Ρώμης μέχρι τοῦ τέλους τοῦ Δ΄ αἰῶνος, οὐδεμίαν ἐξουσίαν εἶχε καί ἐν τῇ Δυτικῇ ἀκόμη Ἐκκλησίᾳ διάφορον ἤ μείζονα ἐκείνης, ἥν καί οἱ λοιποί τέσσαρες Πατριάρχαι εἶχον ἕκαστος εἰς τάς διά τῶν Κανόνων τῆς Α΄ καί τῶν λοιπῶν ἀκολούθως Οἰκουμενικῶν συνόδων ρητῶς ὁρισθείσας ἰδιαιτέρας ἐπαρχίας καί δικαιοδοσίας των. Τοῦτο δέ σαφῶς ἐβεβαίωσε καί ὁ ἀληθῶς ἅγιος Πάπας Γρηγόριος ὁ Α΄, ὅταν τό πρῶτον ὁ Πατριάρχης Κων/πόλεως Ἰωάννης ὁ Νηστευτής (582-595) ἔκαμεν ἐπίσημον χρῆσιν τοῦ τίτλου «Οἰκουμενικός».

Leave a reply

Your email address will not be published.