ς. Τό συνοδικόν πολίτευμα τῆς ὅλης Ἐκκλησίας ἀπό τῶν ἀποστολικῶν χρόνων μέχρι τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου καί αἱ περί αὐτοῦ διατάξεις τῶν ΛΔ΄ καί ΛΖ΄ ἀποστολικῶν Κανόνων

ς. Τό συνοδικόν πολίτευμα τῆς ὅλης Ἐκκλησίας ἀπό τῶν ἀποστολικῶν χρόνων μέχρι τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου καί αἱ περί αὐτοῦ διατάξεις τῶν ΛΔ΄ καί ΛΖ΄ ἀποστολικῶν Κανόνων57

Αἱ μαρτυρίαι περί τοῦ συνοδικοῦ ἀλλ’ ἐλευθέρου συνάμα καί ἀνεξαρτήτου πολιτεύματος διοικήσεως τῶν διαφόρων Ἐκκλησιῶν τῶν τριῶν πρώτων αἰώνων εἶναι ὡσαύτως πολλαί, αἱ σπουδαιότεραι ὅμως τούτων εἶναι αἱ ἑξῆς:

i. Ἡ ἐπιστολή τῆς Ἐκκλησίας τῆς Κορίνθου, περί τά τέλη τοῦ α΄ αἰῶνος, πρός τήν Ἐκκλησίαν τῆς Ρώμης (καί οὐχί πρός τόν ἐπίσκοπον αὐ- τῆς) καί ἡ ἀπάντησις τῆς Ἐκκλησίας ταύτης πρός τήν Ἐκκλησίαν τῆς Κορίνθου. «…ἡ Ἐκκλησία τοῦ Θεοῦ ἡ παροικοῦσα Ρώμην, τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ τῇ παροικούσῃ Κόρινθον»58 ἡ ἐπιστολή τοῦ ἁγίου Κυπριανοῦ πρός τόν Πάπαν Κορνήλιον, ἐν ᾗ, ἀποκρουομένης ρητῶς πάσης ἐννοίας διακρίσεως καί πρωτείου τοῦ ἐπισκόπου Ρώμης, τονίζονται ὑπό τοῦ ἁγίου πατρός καί αἱ «ἰδιαίτεραι» καί «ἀνεξάρτητοι» δικαιοδοσίαι τῶν Ἐκκλησιῶν Ρώμης καί Ἀφρικῆς, ὡς καί ἡ ἐπιστολή τοῦ Φιρμιλιανοῦ, ἐπισκόπου Καισαρείας (Καππαδοκίας) πρός τόν ἅγιον Κυπριανόν, ἐν ᾗ αἱ αὐταί ἀλήθειαι ἐντονώτερον ἐπαναλαμβάνονται59∙ ὡσαύτως πᾶσαι αἱ καθολικαί καί μή ἐπιστολαί τῶν ἀποστολικῶν Πατέρων Ἰγνατίου Ἀντιοχείας, Πολυκάρπου Σμύρνης, Διονυσίου Κορίνθου καί Εἰρηναίου Λουγδούνου, τάς ὁποίας ἔγραψαν οὗτοι ἀνεξαρτήτως ὅλως καί ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ ἐπισκόπου Ρώμης, καθ’ ὅν ἀκριβῶς τρόπον ἐγράφησαν ὑπό τῶν ἀποστόλων Παύλου, Ἰακώβου, Ἰωάννου καί Ἰούδα ἐπιστολαί αἱ καθολικαί αὐτῶν, ὅλως ἀνεξαρτήτως τοῦ ἀπ. Πέτρου.

ii. Αἱ ἀποφάσεις (Κανόνες) πασῶν τῶν τοπικῶν συνόδων τοῦ Β΄ καί Γ΄ αἰῶνος (μέχρι τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου) τῶν Ἐκκλησιῶν τῆς Ἀνατολῆς (Ἀσίας, Πόντου, Καισαρείας, Ἰκονίου, Κορίνθου), τῆς Ἀφρικῆς, τῆς Νουμιδίας καί τῆς Μαυριτανίας, ἀλλά καί αἱ ἀποφάσεις τῶν συνόδων τῆς Δύσεως, ἐν ταῖς παροικίαις τῆς Γαλλίας καί τῇ Ὀσροηνῇ60, αἱ ληφθεῖ- σαι ὡσαύτως ἀνεξαρτήτως ὅλως τοῦ ἐπισκόπου Ρώμης, ἐπανειλημμένως δέ καί ἐν ἀντιθέσει πρός τάς δοξασίας καί γνώμας αὐτοῦ περί τε τοῦ ζητήματος τοῦ Πάσχα καί τοῦ βαπτίσματος τῶν αἱρετικῶν61 .

iii. Ἐπιστολή τοῦ ἀποστόλου Βαρνάβα, ἐν ᾗ γίνεται λόγος περί τῆς σχέσεως τῶν κατά τόπους Ἐκκλησιῶν πρός τόν σωτῆρα Χριστόν καί το- νίζεται ὅτι ὁ νόμος τοῦ Κυρίου οὐδένα γιγνώσκει ζυγόν ἀνάγκης, ἀλλ’ εἶναι «νόμος ἐλευθερίας»62 .

iv. Αἱ ἐπιστολαί τοῦ ἁγίου Κλήμεντος πρός Κορινθίους, ἐν αἷς πολλά διδάσκονται περί Ἐκκλησιαστικῆς τάξεως, ἱεραρχίας καί εἰρήνης ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ63 .

v. Ἡ ἐπιστολή τοῦ ἁγίου Ἰγνατίου πρός Ἐφεσίους, ἐν ᾗ, πρός τοῖς ἄλλοις, γράφει: «…ἐστέ οὖν σύνοδοι πάντες, θεοφόροι καί ναοφόροι, Χριστοφόροι, ἁγνοφόροι».

vi. Ἐπιστολή τοῦ ἰδίου πατρός πρός τόν Πολύκαρπον, ἐπίσκοπον Σμύρνης, πρός ὅν περί τῆς ἑνότητος γράφει καί τά ἑξῆς: «Τῆς ἑνώσεως φρόντιζε, ἧς οὐδέν ἄμεινον· πάντας βάσταζε, ὡς καί σέ Κύριος (σ.σ. καί οὐχί ὁ ἐπίσκοπος Ρώμης)· πάντων τάς νόσους βάσταζε…».

vii. Ἐπιστολή τοῦ ἰδίου πρός Μαγνησιεῖς, ἐν ᾗ ἐπαινῶν τήν ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας γράφει: «ᾌδω τάς Ἐκκλησίας ἐν αἷς ἕνωσιν εὔχομαι σαρ- κός καί πνεύματος Χριστοῦ».

viii. Ἡ ἐπιστολή τοῦ αὐτοῦ πρός Ρωμαίους, ἥν δέν ἀποστέλλει πρός τόν ἐπίσκοπον Ρώμης ἀλλά πρός τήν Ἐκκλησίαν, καί εὔχεται ἵνα τήν ἑαυτοῦ ἐπισκοπήν ἐπισκοπήσῃ μόνον ὁ Χριστός64 .

ix. Αἱ περί Ἐκκλησίας γνῶμαι τοῦ ἀποστολικοῦ πατρός Ἑρμᾶ, ἐν ταῖς «Παραβολαῖς» αὐτοῦ καί τῷ «Ποιμένι», καθ’ ἅς ἡ Ἐκκλησία παρα- βάλλεται πρός μέγα οἰκοδόμημα, ὑψηλόν πύργον, τεθεμελιωμένον ἐπί τοῦ παντοδυνάμου ὀνόματος τοῦ ‘Ιησοῦ Χριστοῦ καί συντηρούμενον ὑπό τῆς ἀοράτου τοῦ Θεοῦ δυνάμεως· ἡ δέ πύλη ἡ ἄγουσα εἰς τόν πύργον εἶναι ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ, δι’ ἧς μόνης εἶναι δυνατή ἡ εἴσοδος. Ὡσαύτως ἐπιστολή τοῦ αὐτοῦ πατρός πρός Διόγνητον, ἐν ᾗ ἑνωτικόν κέντρον τῆς Ἐκκλησίας θεωρεῖ μόνον τόν «Λόγον» (κεφ. Ζ΄ ια)65 .

x. Αἱ περί Ἐκκλησίας γνῶμαι τοῦ Κλήμεντος Ἀλεξανδρείας ὅτι ἡ Ἐκκλησία εἶναι σύστημα, πλῆθος ἀνθρώπων, διοικούμενον ὑπό τοῦ θείου Λόγου· πόλις ἀπολιόρκητος καί ἀκατάθλιπτος ἀπό πάσης τυραννίδος· (Παιδαγ. α΄ 6, Στρωμ. ζ΄ 5)∙ ὅτι εἶναι μήτηρ ἅμα καί παρθένος καί νύμφη Χριστοῦ, ἡμεῖς δέ ἐσμεν μέλη Χριστοῦ (Στρωμ. γ΄ 6)· ὅτι βασιλική κεφαλή τῆς Ἐκκλησίας ἐστίν ὁ Χριστός (Παιδ. α΄)66 .

xi. Αἱ περί Ἐκκλησίας γνῶμαι τοῦ Ὡριγένους ὅτι ἡ Ἐκκλησία εἶναι τό σῶμα τοῦ Χριστοῦ παρά τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ ζωοποιούμενον67 .

xii. Αἱ περί τῆς ἑνότητος, ἀλλά καί τῆς ἀνεξαρτησίας τῶν Ἐκκλησιῶν γνῶμαι τοῦ Τερτυλλιανοῦ, καθ’ ἅς οὐδεμία ὑποταγή νοεῖται τῆς μιᾶς εἰς τήν ἄλλην, διότι πᾶσαί εἰσιν ἀδελφαί, τιμῶσαι αἱ νεώτεραι τάς ἀρχαίας καί ἀποστολικάς ὡς μητέρας, οὕτως εἰπεῖν, ἑκάστη68 .

xiii. Αἱ περί Ἐκκλησίας γνῶμαι τοῦ ἱεροῦ Αὐγουστίνου ὅτι ἀποτελεῖ αὕτη «θεῖον καθίδρυμα», τό σῶμα τοῦ Χριστοῦ, οὗ τά μέλη διά τῆς ἀγάπης συνδέονται πρός ἄλληλα καί πρός τήν κεφαλήν69. Οὐδεμία βεβαίως διάκρισις γίνεται ὑπό τοῦ ἁγίου Πατρός, ὅπως καί ὑπό πάντων τῶν προμνησθέντων ἀποστολικῶν πατέρων καί ἐκκλησιαστικῶν συγγραφέων, τοῦ ἐπισκόπου Ρώμης, ὅτι δηλ. ἐν τῷ καθολικῷ σώματι τῆς Ἐκκλησίας ἔχει οὗτος θέσιν διακεκριμένην, ἔστω καί τιμητικήν.

xiv. Λεπτομερής ὑπό τοῦ ἱστορικοῦ Γίββωνος ἱστορική περιγραφή τοῦ τρόπου τῆς ἱδρύσεως καί τῆς διοικήσεως τῶν Ἐκκλησιῶν τῶν πρώτων αἰώνων ἐν τῇ ἱστορίᾳ του περί «τῆς παρακμῆς καί πτώσεως τοῦ Ρωμαϊκοῦ Κράτους» (Τόμ. β΄, σελ. 149, ἐκδ. 1809, ἐν Λονδίνῳ). Αἱ Ἐκκλησίαι ἀποκαλοῦνται ὑπό τοῦ ἱστορικοῦ τούτου «ἑταιρεῖαι» ἤ «αὐτοτελεῖς πολι- τεῖαι», τό σύνολον δ’ αὐτῶν αὐτοτελής ὁμοσπονδία πολιτειῶν» ἐχουσῶν ἰδίαν περιουσίαν, νομοθεσίαν καί ἐνέργειαν καί συνδεομένων πρός ἀλλήλας διά τῶν συνόδων, κατ’ ἀρχήν τοπικῶν ἤ ἐπαρχιακῶν, ἀκολούθως δέ Οἰκουμενικῶν70. Τό πολίτευμα δέ τοῦτο πασῶν τῶν Ἐκκλησιῶν τῶν τριῶν πρώτων αἰώνων, τό συνοδικόν, ἀλλά καί ἀνεξάρτητον, διετυπώθη καί περιελήφθη εἰς τάς διατάξεις τῶν ΙΔ΄, ΙΕ΄, ΙΣΤ΄, ΛΔ΄, ΛΕ΄, ΛΖ΄, ΛΗ΄, ΟΔ΄ καί ΠΓ΄ ἀποστολικῶν Κανόνων, ἐξ ὧν οἱ ΛΔ΄ καί ΛΖ΄ ἔχουσιν ὡς ἑξῆς:

α. Κανών ΛΔ΄: «Τούς ἐπισκόπους ἑκάστου ἔθνους εἰδέναι χρή τῶν ἑαυτοῖς πρῶτον, καί ἡγεῖσθαι αὐτόν ὡς κεφαλήν, καί μηδέν πράττειν περιττόν ἄνευ τῆς ἐκείνου γνώμης, ἐκεῖνα δέ μόνον πράττειν ἕκαστον, ὅσα τῇ αὐτοῦ παροικίᾳ ἐπιβάλλει καί ταῖς ὑπ’ αὐτήν χώραις. Ἀλλά μηδέ ἐκεῖνος ἄνευ τῆς πάντων γνώμης ποιείτω τι. Οὕτω γάρ ὁμόνοια ἔσται καί δοξασθήσεται ὁ Θεός, διά Κυρίου, ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι, ὁ Πατήρ, ὁ Υἱός καί τό Ἅγιον Πνεῦμα»71 . Τόν Κανόνα τοῦτον ἑρμηνεύων ὁ Ζωναρᾶς λέγει ὅτι ἐπιβάλλει τοῖς ἐπισκόποις «ἕκαστον τά τῆς οἰκείας Ἐκκλησίας καί τῶν ὑποκειμένων αὐτῷ χωρῶν πράττειν ἰδιαζόντως καθ’ ἑαυτούς. Πλήν οὐδέ τῷ πρώτῳ ἐπι- σκόπῳ παραχωρεῖ, τῇ τιμῇ καταχρώμενον, εἰς δυναστείαν ταύτην ἀμείβειν καί ἐναυθεντεῖν καί χωρίς γνώμης κοινῆς τῶν συλλειτουργῶν ποιεῖν τι τῶν εἰρημένων ἤ τῶν ὁμοίων αὐτοῖς (πρβλ. Ἀντιοχ. Θ΄). β. ὁ ΛΖ΄ ἀποστολικός Κανών ρητῶς ὡσαύτως ἐπιτάσσει ὅπως αἱ σύ- νοδοι τῶν ἐπισκόπων ἑκάστου ἔθνους συνέρχωνται δίς τοῦ ἔτους, ὁρίζεται δέ καί τό ἔργον τῶν περιοδικῶν τούτων συνόδων διά τῶν ἑξῆς: «…Ἀνακρινέτωσαν ἀλλήλως τά δόγματα τῆς εὐσεβείας καί τάς ἐμπιπτούσας Ἐκκλησιαστικάς ἀντιλογίας διαλυέτωσαν»72 . ρίζεται Κανόνων ἡ σύστασις τῶν κατ’ ἔθνος Ἐκκλησιῶν – αὐτοκεφάλων, ἀναντιρρήτως – μέ τούς ἰδιαιτέρους ἐπισκόπους καί τόν πρῶτον ἑκάστης καί καθορίζεται, ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ καί ἐν ἀπολύτῳ συμφωνίᾳ πρός τάς προαναπτυχθείσας ρητάς ὡσαύτως καί κατηγορηματικάς σχετικάς μαρτυρίας τῆς Γραφῆς, καί τῆς «ζώσης» –ἰδίᾳ τότε– ἀλλά καί ἐγγράφου Ἱερᾶς παραδόσεως, ὁ τρόπος τῆς διοικήσεως αὐτῶν καί ἡ πνευματική δικαιοδοσία τοῦ πρώτου, τοῦ προκαθημένου ἑκάστης κατ’ ἔθνος Ἐκκλησίας. Οὐδεμία νύξις καί καθ’ οἱονδήποτε τρόπον γίνεται εἰς ὅλους τούς ἀποστολικούς Κανόνας περί διακρίσεώς τινος, ἔστω καί τιμητικῆς, τοῦ ἐπισκόπου Ρώμης εἰς τό καθολικόν σῶμα τῆς Ἐκκλησίας, ὅπερ ἔμελλε οὕτω ρητῶς διά τῶν δύο τούτων ἀποστολικῶννά σχηματισθῇ προϊόντος τοῦ χρόνου ἐξ Ἐκκλησιῶν πολλῶν ἐθνῶν. Καί εἶναι ὅλως εὐνόητον ὅτι τά γενικά τῆς Καθολικῆς, τῆς Οἰκουμενικῆς Ἐκκλησίας ζητήματα θά ἔπρεπε νά ἐπιλύωνται διά συνόδων Οἰκουμενικῶν, ἀποτελουμένων οὐχί μόνον ἐκ τῶν πρώτων – τῶν ἀρχιεπισκόπων δηλ. τῶν Ἐκκλησιῶν τῶν διαφόρων ἐθνῶν ἀλλ’ ἐξ ὅλων τῶν ἐπισκόπων τῶν Ἐκκλησιῶν τῶν ἐθνῶν ἤ εἰδικῶν ἐξουσιοδοτημένων ἀντιπροσώπων των. Γνωστόν βεβαίως τυγχάνει ὅτι οἱ ἀποστολικοί Κανόνες, συνταγέντες κατά τά τέλη τοῦ Β΄ καί ἀρχάς τοῦ Γ΄ αἰῶνος, ἐκρίθησαν ὡς ψευδεπίγραφοι. Ἐπικυρωθέντες ὅμως οὗτοι ὑπό τῆς ἐν Τρούλλῳ Οἰκουμενικῆς συνόδου ἐν γνώσει τῆς μή γνησιότητός των, ἀπέκτησαν τό προσῆκον Οἰκουμενικόν κῦρος καί τήν δέουσαν νομικήν ἰσχύν, ἥν καί διατηροῦσιν ἐν τῇ Ἀδιαιρέτῳ Ἐκκλησίᾳ μέχρι σήμερον. Ἡ κριτική ἄλλως τε περί αὐτῶν συμφωνεῖ ὅτι περιέχουσι διατάξεις ἀπολύτως συμφώνους οὐ μόνον πρός τό πνεῦμα τῆς Κ.Δ., ἀλλά καί πρός τήν ἀρχαιοτάτην Ἐκκλησιαστικήν παράδοσιν. Ἔχουσιν ἑπομένως ἰδιαιτέραν σημασίαν διά τό ἐπίμαχον θέμα, ἐφόσον μάλιστα κυρωθέντες, ὡς προείπομεν, ὑπό τῆς ἐν Τρούλλῳ Οἰκουμενικῆς συνόδου ἀπέκτησαν ἰσχύν Κανόνων συνόδου Οἰκουμενικῆς73 . Καί πρό τῆς εἰδικῆς ὅμως κυρώσεώς των ὑπό τῆς ἐν Τρούλλῳ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, οἱ μνησθέντες ἀποστολικοί Κανόνες ΛΔ΄ καί ΛΖ΄, ἀναφερόμενοι εἰδικῶς εἰς τόν τρόπον τῆς διοικήσεως τῆς Καθολικῆς τῆς ὅλης Ἐκκλησίας, ἐκυρώθησαν ἐμμέσως καί ὑπό τῶν Ε΄ καί ΣΤ΄ Κανόνων τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου. Διότι διά τῶν Κανόνων τούτων ἐπεκυρώθη ἡ δικαιοδοσία ἑκάστης τῶν Ἐκκλησιῶν Ρώμης, Ἀλεξανδρείας καί Ἀντιοχείας «κατά τε τήν “ἀνεξαρτησίαν” καί τήν “αὐτοτέλειαν”» αὐτῶν, ὡς καί «πάντα ὅσα κατ’ ἔθος ἀπό χρόνων ἀρχαιοτάτων ἑκάστη αὐτῶν εἶχεν ὑπό τήν δικαιοδοσίαν αὐτῆς»∙ ἐθεσπίσθη διά τοῦ Ε΄ Κανόνος ἡ «δίς τοῦ ἔτους σύγκλησις εἰς σύνοδον πάντων τῶν ἐπισκόπων ἑκάστης ἐπαρ- χίας» καί τέλος, ἐπεκυρώθη ἡ ἀπ’ ἀρχῆς καθιερωθεῖσα ἐν τῇ συνοδικῇ διοικήσει τῆς Ἐκκλησίας ἀρχή τῆς «πλειοψηφίας» ἐν ταῖς διασκέψεσι διά τῆς εἰδικῆς διατάξεως «κρατείτω ἡ τῶν πλειόνων ψῆφος» διά τοῦ ΣΤ΄ Κανόνος.

Leave a reply

Your email address will not be published.