Θ. Ἡ ἀπάντησις τῆς συνόδου τῆς Ἀντιοχείας (340-341) πρός τόν Πάπαν Ἰούλιον

Θ. Ἡ ἀπάντησις τῆς συνόδου τῆς Ἀντιοχείας (340-341) πρός τόν Πάπαν Ἰούλιον

Μαρτυρίαν ἴσης πνευματικῆς σημασίας μέ τήν ἐπιστολήν τῆς συνόδου τῆς Καρθαγένης πρός τόν Πάπαν Κελεστῖνον ἀποτελεῖ ἡ πολύ πρό ταύτης ἀπάντησις τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ συνόδου πρός τόν τότε Πάπαν Ἰούλιον. Ὅτε οὗτος ἠθέλησε νά ἐξετάσῃ τήν κανονικότητα τοῦ ὑπό τῆς συνόδου ταύτης ἐκλεγέντος ἀρειανοῦ ἐπισκόπου Ἀλεξανδρείας Γρηγορίου τοῦ Καππαδόκου, ὑπεδείχθη εἰς αὐτόν ὑπό τῆς συνόδου ὅτι «οὐδέν δικαίωμα ἀναμίξεως ἔχει εἰς τά Ἐκκλησιαστικά πράγματα τῆς Ἀνατολῆς…καί ὅτι, ὅπως ἡ Ἀνατολή δέν ἀνεμίχθη εἰς ζητήματα τῆς Ρώμης, οἷον τό μεταξύ Κορνηλίου καί Νοβατιανοῦ, οὕτω καί ἡ Ρώμη δέν δύναται νά ἐπεμβαίνῃ εἰς τά τῆς Ἀνατολῆς». Εἰδικῶς δέ τῷ ὑπεδείχθῃ ὅτι τό ζήτημα τοῦ Παύλου Σαμοσατέως ἐλύθη ἄνευ οἱασδήποτε ἀναμίξεως τοῦ Ρώμης καί ἐτονίσθη ὅτι ὁ ἐπίσκοπος Ρώμης δέν πρέπει νά φαντάζεται ἑαυτόν ἀνώτερον τῶν λοιπῶν ἐπισκόπων, διότι εἶναι ἐπίσκοπος Ρώμης. Ἐάν ἡ Ρώμη δύναται νά καυχηθῇ διά τόν πλοῦτόν της, ἡ Ἀνατολή καυχᾶται διά τήν ἀνωτάτην θεολογικήν γνῶσιν καί ἀρετήν. Τό φῶς τῆς πίστεως ἐκ τῆς Ἀνατολῆς μετεδόθη εἰς τήν Δύσιν. Ὅθεν δέν εἶναι πρέπον οἱ τῆς Ἀνατολῆς ἐπίσκοποι νά ἀκολουθῶσι τούς Δυτικούς115. Ὁ Πάπας Ἰούλιος ἀπαντήσας δέν ἠθέλησε νά ὑποστηρίξῃ «πρωτεῖον ἤ δικαίωμα» ἐπί τῷ ὅτι εἶναι ἐπίσκοπος Ρώμης, ἀλλ’ ὅτι «κατά τινα συνήθειαν» («τοῦτο ἔθος ἦν») ἐζήτησε νά ἐξετάσῃ τό περί οὗ ζήτημα, προσθέσας ὅτι καί ὁ Μ. Ἀθανάσιος ἐζήτησε τήν ἐξέτασιν τῆς ὑποθέσεώς του ὑπό τῆς συνόδου τῶν Δυτικῶν ἐπισκόπων116 .

Ἀλλ’ ὅτι μέν οὐδέν «ἔθος» ὑπῆρχε παρέχον εἰς τόν ἐπίσκοπον Ρώμης τοιοῦτον δικαίωμα, πανηγυρικῶς, φρονοῦμεν, ἀπεδείχθη ἐκ τῶν μνημονευθέντων ΛΔ΄ καί ΛΖ΄ ἀποστ. Κανόνων, τῶν Ε΄ καί ΣΤ΄ Κανόνων τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου, τοῦ Β΄ Κανόνος τῆς Β΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου, ἀλλά καί τῶν Γ΄, Δ΄ καί Ε΄ Κανόνων τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου, διά τῶν προτάσεων τῶν ὁποίων πρός τήν σύνοδον ἐκείνην (γενομένων μάλιστα ὑπό δυτικῶν ἐπισκόπων, καί δή τοῦ προέδρου αὐτῆς, Ὁσίου Κορδούης) τό πρῶτον ἐζητήθη ἡ παρά τῆς συνόδου παροχή τοῦ δικαιώματος τοῦ «ἐκκλήτου» εἰς τόν ἐπίσκοπον Ρώμης «πρός τιμήν τοῦ ἀπ. Πέτρου»· προσέτι, καί ἐκ τοῦ Θ΄ Κανόνος τῆς Δ΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου, δι’ οὗ παρεσχέθη τό αὐτό δικαίωμα τοῦ «ἐκκλήτου» εἰς τόν Πατριάρχην Κωνσταντινουπόλεως.

Ὅτι ὡσαύτως τά κατ’ ἔθος «πρεσβεῖα» τοῦ ἐπισκόπου Ρώμης ἦσαν ἁπλῶς «πρεσβεῖα τιμῆς» («διά τό εἶναι τήν πρεσβυτέραν Ρώμην πρωτεύουσαν») καί οὐχί «πρωτεῖον διοικήσεως ἤ ἐξουσίας» ἐπί τῆς ὅλης Ἐκκλησίας, τοῦτο βεβαιοῦται ἐπίσης ἐκ τῶν προμνησθέντων Γ΄ Κανόνος τῆς Β΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου καί ΚΗ΄ τῆς Δ΄, συνελθούσης ὑπό τήν προε- δρίαν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Πάπα, δι’ ὧν παρεσχέθησαν «ἴσα πρεσβεῖα τιμῆς» καί εἰς τόν ἐπίσκοπον Κωνσταντινουπόλεως – διά τό εἶναι καί ταύτην πρωτεύουσαν καί νέαν Ρώμην», – ἅτινα καί ἀνενεώθησαν διά τοῦ ΛΣΤ΄ Κανόνος τῆς Πενθέκτης Οἰκουμενικῆς συνόδου καί καθωρίσθη ἅπαξ ἔτι ἡ κατά σειράν τάξις τῶν «πρεσβείων τιμῆς» τῆς πενταρχίας, τῶν πέντε Πατριαρχῶν.

Καί ὅτι, τέλος, ὁ Μ. Ἀθανάσιος δέν προσέφυγε εἰς τόν ἐπίσκοπον Ρώμης ὡς εἰς προϊσταμένην ἀρχήν ζητῶν προστασίαν ἤ βοήθειαν, μαρ- τυρεῖ ἀπολύτως ἡ ἐγκύκλιος αὐτοῦ, δι’ ἧς ἀνήγγειλεν ἁπλῶς εἰς τόν ἐπί- σκοπον Ρώμης τά τῆς βιαίας ἐξορίας του καί συνίστα νά μή ἀναγνωρισθῇ ὁ παρείσακτος ἀρειανός ἐπίσκοπος Πιστός. Ἐκ τούτου δέ καί οἱ ἀντιπρό- σωποι τῶν ἀρειανῶν συναντηθέντες ἐν Ρώμῃ μετά τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Μ. Ἀθανασίου ἀπέτυχον εἰς τάς ἐνεργείας των. Ἡ αἴτησις τοῦ Μ. Ἀθανασίου, ὅπως ἡ ὑπόθεσίς του ἐκδικασθῇ ὑπό τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου, ἐξηγεῖται εὐκόλως καί ἐκ τοῦ ὅτι ἡ σύνοδος ἐκείνη συνεκλήθη, ὡς προα- νεπτύξαμεν, ὑπό τῶν βασιλέων Κώνσταντος καί Κωνσταντίου ὡς σύνοδος Οἰκουμενική. Ἦτο ἄρα ὅλως φυσικόν νά ζητήσῃ ὁ Μ. Ἀθανάσιος, ὅπως κριθῇ ἡ ὑπόθεσίς του καί δικασθῇ ὑπ’ αὐτῆς. Ἡ ὑπό τῆς συνόδου δέ ταύτης, καί μετά τόν χωρισμόν της, ἐκδίκασις τῆς ὑποθέσεώς του ἀποτελεῖ, ὡς προετονίσαμεν, πρόσθετον μαρτυρίαν ἐναντίον τοῦ Παπικοῦ «πρωτείου», διότι ἄλλως δέν θά εἶχεν αὕτη τό δικαίωμα νά ἐπιληφθῇ κἄν τῆς ἐκδικάσεως τῆς ὑποθέσεως τοῦ Μ. Ἀθανασίου. Ἐπί πλέον καί αὕτη, δι’ ὅλων τῶν ὑπ’ αὐτῆς ψηφισθέντων Κανόνων, διεκήρυξεν ἑαυτήν ὡς τήν ὑπάτην πνευματικήν, διοικητικήν καί δικαστικήν ἀρχήν τῆς τότε Ὀρθοδόξου Δυτ. Ἐκκλησίας, αὐτή τό πρῶτον παραχωρήσασα εἰς τόν ἐπίσκοπον Ρώμης τό δικαίωμα τοῦ ἐκκλήτου, περιοριζόμενον, ὡς προανεπτύξαμεν, μόνον ἐντός τῶν ὁρίων τῆς δικαιο- δοσίας του. Προσέτι ὅμως πάντες οἱ θρόνοι τῶν Πατριαρχείων τῆς Ἀνατολῆς εἶχον τότε καταληφθῇ ὑπό ἀρειανιζόντων ἐπισκόπων. Ἡ ἐκδίκασις ὅθεν τῆς ὑποθέσεως τοῦ Μ. Ἀθανασίου ὑπό τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου οὐδόλως εἶχε τήν ἔννοιαν τῆς εἰς τόν ἐπίσκοπον Ρώμης, ὡς εἰς ἀνωτάτην τῆς Ἐκκλησίας πνευματικήν κλπ. ἀρχήν, προσφυγῆς τοῦ ἁγίου τούτου Πατρός117 .

Πολύ δέ περισσότερον δέν εἶχε τήν ἔννοιαν τῆς προσφυγῆς εἰς τόν ἐπίσκοπον – Πάπαν Ρώμης Ἰννοκέντιον τόν Α΄ ἡ πρός αὐτόν ἐγκύκλιος ἐπιστολή τοῦ ἁγίου ’Ιωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, δι’ ἧς καί οὗτος ἀνήγγειλεν αὐτῷ τήν ἄδικον ὡσαύτως καταδίκην του ὑπό τῆς παρά τήν Δρῦν συνελθούσης συνόδου. Διότι ὁμοίας ἐπιστολάς ἀπέστειλεν ὁ ἅγιος Πατήρ καί πρός τόν ἐπίσκοπον Ἱεροσολύμων Ἰωάννην καί πρός ἄλλους ἐπισκόπους τῆς Δυτικῆς Ἐκκλησίας, ὡς τόν Βρίξης Γαυδέντιον, τόν Μεδιολάνων Βενέριον καί τόν Ἀκηλυΐας Χρωμάτιον, καί ἐζήτει τήν συγκρότησιν συνόδου καί οὐχί τήν ἐπέμβασίν των. Ὁ δέ Ἰννοκέντιος Ρώμης παρά τήν ὑπό τοῦ προκατόχου του Ζωσίμου γενομένην, κατά τά προεκτεθέντα, ἀπόπειραν προβολῆς δικαιώματος «ἐκκλήτου» πρός τήν σύνοδον τῆς Καρθαγένης, διά τῆς ἐπικλήσεως τοῦ Ε´ Κανόνος τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου, ὡς δῆθεν Κανόνος τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς (ἥν ἀπόπειραν ἐπανέλαβε καί αὐτός, προκαλέσας τήν προμνησθεῖσαν ἐπιστολήν τῆς συνόδου), ὑπεστήριξεν ἁπλῶς τήν ἀνάγκην τῆς συγκλήσεως τοιαύτης συνόδου, χωρίς νά διεκδικήσῃ δικαίωμα ἐπιλύσεως τῆς διαφορᾶς, ἤτοι τό δικαίωμα τοῦ περιφήμου «ἐκκλήτου», καίτοι ἡ ὑπόθεσις τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου παρεῖχε πρός τοῦτο εὐκαιρίαν μοναδικήν118 .

Leave a reply

Your email address will not be published.