Ζ. Εἰδικοί Κανόνες τῶν ἑπτά Οἰκουμενικῶν συνόδων74 περί τοῦ τρόπου τῆς διοικήσεως τῆς Ἐκκλησίας, καί οἱ Γ΄, Δ΄ καί Ε΄ Κανόνες τῆς συνόδου τῆς Σαρδικῆς

Ζ. Εἰδικοί Κανόνες τῶν ἑπτά Οἰκουμενικῶν συνόδων74 περί τοῦ τρόπου τῆς διοικήσεως τῆς Ἐκκλησίας, καί οἱ Γ΄, Δ΄ καί Ε΄ Κανόνες τῆς συνόδου τῆς Σαρδικῆς

α. Οἱ εἰδικοί Κανόνες τῶν Οἰκουμενικῶν συνόδων

Οἱ Ε΄ καί Στ΄ Κανόνες τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου, δι’ ὧν, ὡς προείπομεν. ἐκυρώθησαν ἐμμέσως καί οἱ ΛΔ΄ καί ΛΖ΄ ἀποστολικοί Κανόνες ἔχουσιν ὡς ἑξῆς75: Κανών Ε΄. «Περί τῶν ἀκοινωνήτων καί τοῦ χρόνου τῶν ἐπαρχιακῶν συνόδων».

«Περί τῶν ἀκοινωνήτων γενομένων, εἴτε ἐν τῷ κλήρῳ εἴτε ἐν τῷ λαϊκῷ τάγματι, ὑπό τῶν καθ’ ἑκάστην ἐπαρχίαν ἐπισκόπων, κρατείτω ἡ γνώμη, κατά τόν Κανόνα τόν διαγορεύοντα, τούς ὑφ’ ἑτέρων ἀποβληθέντας ὑφ’ ἑτέρων μή προσίεσθαι. Ἐξεταζέσθω δέ, μή μικροψυχίᾳ, ἤ φιλονικείᾳ, ἤ τινι τοιαύτῃ ἀηδίᾳ τοῦ ἐπισκόπου ἀποσυνάγωγοι γεγένηνται. Ἵνα οὖν τοῦτο τήν πρέπουσαν ἐξέτασιν λαμβάνῃ, καλῶς ἔχειν ἔδοξεν ἑκάστου ἐνιαυτοῦ, καθ’ ἑκάστην ἐπαρ- χίαν δίς τοῦ ἔτους συνόδους γενέσθαι· ἵνα κοινῇ πάντων τῶν ἐπισκόπων τῆς ἐπαρχίας ἐπί τό αὐτό συναγομένων τά τοιαῦτα ζητήματα ἐξετάζηται, καί οὕτως οἱ ὁμολογουμένως προσκεκρουκότες τῷ ἐπισκόπῳ, κατά λόγον ἀκοινώνητοι παρά πᾶσιν εἶναι δόξωσι, μέχρις οὗ τῷ κοινῷ τῶν ἐπισκόπων δόξῃ τήν φιλανθρωποτέραν ὑπέρ αὐτῶν ἐκθέσαι ψῆφον». Αἱ δέ σύνοδοι γινέσθωσαν, μία μέν, πρό, τῆς Τεσσαρακοστῆς, ἵνα πάσης μακροψυχίας ἀναιρουμένης, τό δῶρον καθαρόν προσφέρηται τῷ Θεῷ∙ δευτέρα δέ, περί τόν τοῦ μετοπώρου καιρόν. (Ἀπ. ιβ΄, ιγ΄, λβ΄, Ἀντιοχ. στ΄, Σαρδ. ιδ΄, Καρθαγ. κστ΄, λζ΄, ρμα΄).

Κανών ΣΤ΄. «Περί τῆς τῶν Μητροπολιτῶν τάξεως».

«Τά ἀρχαῖα ἔθη κρατείτω, τά ἐν Αἰγύπτῳ καί Πενταπόλει, ὥστε τόν Ἀλεξανδρείας ἐπίσκοπον πάντων τούτων ἔχειν τήν ἐξουσίαν. Ἐπειδή καί τῷ ἐν Ρώμῃ ἐπισκόπῳ τοῦτο σύνηθές ἐστι. Ὁμοίως δέ κατά τήν Ἀντιόχειαν καί ἐν ταῖς ἄλλαις ἐπαρχίαις τά πρεσβεῖα σῴζεσθαι ταῖς ἐκκλησίαις76 . Καθόλου δέ πρόδηλον ἐκεῖνο, ὅτι, εἴ τις χωρίς γνώμης τοῦ μητροπολίτου γένοιτο ἐπίσκοπος, τόν τοιοῦτον ἡ μεγάλη σύνοδος ὥρισε μή δεῖν εἶναι ἐπίσκοπον. Ἐάν μέντοι τῇ κοινῇ πάντων ψήφῳ εὐλόγῳ οὔσῃ, καί κατά Κανόνα Ἐκκλησιαστικόν, δύο ἤ τρεῖς δι’ οἰκείαν φιλονικείαν ἀντιλέγωσι, κρατείτω ἡ τῶν πλειόνων ψῆφος». Αἱ διατάξεις τῶν Κανόνων τούτων ὑπό τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου ἐπανελήφθησαν, κατά τό πλεῖστον αὐτῶν μέρος ἐπεξετάθησαν καί ἐπεξηγήθησαν ὑπό τοῦ Β΄ Κανόνος τῆς Β΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου ἔχοντος οὕτως:

«Τόν ἐπίσκοπον μή ἐπιέναι ἄκλητον εἰς ἄλλην παροικίαν».

«Τούς ὑπέρ διοίκησιν ἐπισκόπους ταῖς ὑπερορίοις Ἐκκλησίαις μή ἐπιέναι, μηδέ συγχέειν τάς Ἐκκλησίας· ἀλλά κατά τούς Κανόνας τόν μέν Ἀλεξανδρείας ἐπίσκοπον τά ἐν Αἰγύπτῳ μόνον οἰκονομεῖν τούς δέ τῆς Ἀνατολῆς ἐπισκόπους, τήν Ἀνατολήν μόνον διοικεῖν, φυλαττομένων τῶν ἐν τοῖς Κανόσι τῆς κατά Νίκαιαν πρεσβείων τῇ Ἀντιοχέων Ἐκκλησίᾳ καί τούς τῆς Ἀσιανῆς διοικήσεως ἐπισκόπους τά κατά τήν Ἀσιανήν μόνον διοικεῖν καί τούς τῆς Ποντικῆς τά τῆς Ποντικῆς μόνον καί τούς τῆς Θράκης τά τῆς Θρακικῆς μόνον οἰκονομεῖν. Ἀκλήτους δέ ἐπισκόπους ὑπέρ διοίκησιν μή ἐπιβαίνειν ἐπί χειροτονίᾳ ἤ τισιν ἄλλαις οἰκονομίαις Ἐκκλησιαστικαῖς. Φυλαττομένου δέ τοῦ προγεγραμμένου περί τῶν διοικήσεων Κανόνος, εὔδηλον ὡς τά καθ’ ἑκάστην ἐπαρχίαν ἡ τῆς Ἐπαρχίας Σύνοδος διοικήσει κατά τά ἐν Νικαίᾳ ὡρισμένα. Τάς δέ ἐν τοῖς βαρβαρικοῖς ἔθνεσι τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας οἰκονομεῖσθαι χρή κατά τήν κρατήσασαν συνήθειαν τῶν Πατέρων».

Διά τοῦ Γ΄ Κανόνος τῆς αὐτῆς Οἰκουμενικῆς συνόδου καθωρίσθησαν τά προνόμια-πρεσβεῖα τοῦ ἐπισκόπου Κων/πόλεως, δεύτερα μετά τά πρεσβεῖα- τιμῆς ὡσαύτως καί οὐχί ἐξουσίας τοῦ ἐπισκόπου Ρώμης, προταχθέντος κατά τάξιν τιμῆς τοῦ ἐπισκόπου Κων/πόλεως τῶν ἄλλων Πατριαρχῶν. Ὁ Κανών ἔχει ὡς ἑξῆς77: «Περί τῶν προνομίων τοῦ Κων/πόλεως».

«Τόν μέντοι τῆς Κων/πόλεως Ἐπίσκοπον ἔχειν τά πρεσβεῖα τῆς τιμῆς μετά τόν τῆς Ρώμης Ἐπίσκοπον «διά τό εἶναι αὐτήν νέαν Ρώμην»78 . Ἐν τῷ Α΄ ἀκολούθως Κανόνι τῆς Γ΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου ἐθεσπίσθησαν ὡσαύτως γενικαί διατάξεις διοικητικῆς φύσεως. Ὁ Κανών ἔχει οὕτως79: «Περί Κελεστίνου καί τῶν δοξασιῶν αὐτοῦ». «…Εἴ τις μητροπολίτης τῆς ἐπαρχίας, ἀποστατήσας τῆς ἁγίας καί Οἰκουμενικῆς Συνόδου, προσέθετο τῷ τῆς ἀποστασίας συνεδρίῳ ἤ μετά τοῦτο προστεθείη, ἤ τά τοῦ Κελεστίνου ἐφρόνησεν, ἤ φρονήσει, οὗτος κατά τῶν τῆς ἐπαρχίας ἐπισκόπων διαπράττεσθαί τι οὐδαμῶς δύναται, πάσης Ἐκκλησιαστικῆς κοινωνίας ἐντεῦθεν ἤδη ὑπό τῆς Συνόδου ἐκβεβλημένος καί ἀνε- νέργητος ὑπάρχων. Ἀλλά καί αὐτοῖς τοῖς τῆς ἐπαρχίας Ἐπισκόποις καί τοῖς πέριξ Μητροπολίταις τοῖς τά τῆς Ὀρθοδοξίας φρονοῦσι ὑποκείσεται εἰς τό πάντη καί τοῦ βαθμοῦ τῆς ἐπισκοπῆς ἐκβληθῆναι».

Διά τοῦ Θ΄ Κανόνος τῆς Δ΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου, καθορισθείσης τῆς εἰδικῆς δοσιδικίας τῶν κληρικῶν, παρεσχέθη εἰς τόν ἐπίσκοπον τῆς Κωνσταντινουπόλεως ὡς θρόνον τῆς βασιλευούσης ἡ ἀνωτάτη δικαστική δικαιοδοσία (τό περίφημον ἔκκλητον τοῦ Πάπα) τῆς ἐκδικάσεως τῶν ἐναντίον τῶν Μητροπολιτῶν διαφορῶν, περιοριζομένη βεβαίως εἰς τά ὅρια τῆς πνευματικῆς δικαιοδοσίας του, συμφώνως πρός τόν ΚΗ΄ Κανόνα τῆς Δ΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου καί τόν Β΄ τῆς Β΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου. Ὁ Κανών ἔχει οὕτως:80

«Ὑπό τίνος δικάζονται οἱ κληρικοί». «Εἴ τις κληρικός πρός κληρικόν πρᾶγμα ἔχει, μή ἐγκαταλιμπανέτω τόν οἰκεῖον ἐπίσκοπον, καί ἐπί τά κοσμικά δικαστήρια μή κατατρεχέτω… Εἰ δέ κληρικός πρᾶγμα ἔχει πρός τόν ίδιον ἤ καί πρός ἕτερον ἐπίσκοπον, παρά τῇ Συνόδῳ τῆς ἐπαρχίας δικαζέσθω. Εἰ δέ πρός τόν τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας Μητροπολίτην Ἐπίσκοπος ἤ κληρικός ἀμφισβητείη, καταλαμβανέτω τόν ἔξαρχον τῆς διοικήσεως ἤ τόν τῆς βασιλευούσης Κων/πόλεως θρόνον καί ἐπ’ αὐτῷ δικαζέσθω». Διά τοῦ ΙΖ΄ Κανόνος τῆς αὐτῆς Οἰκουμενικῆς συνόδου ἐθεσπίσθησαν ὅμοιαι γενικαί διατάξεις δικαστικῆς φύσεως, παρέχουσαι ἐκ νέου εἰς τόν ἐπίσκοπον Κων/πόλεως δικαιοδοσίαν ἀνωτάτης δικαστικῆς ἐξουσίας. Ὁ Κανών ἔχει οὕτως:81

«Μή μετακινεῖν παροικίαν ὑπό τινι ἐπαρχίᾳ λ΄ ἔτη ὑποκειμένην».

«Τάς καθ’ ἑκάστην ἐπαρχίαν ἀγροικικάς παροικίας, ἤ ἐγχωρίους, μένειν ἀπαρασαλεύτους παρά τοῖς κατέχουσιν αὐτάς Ἐπισκόποις, καί μάλιστα εἰ τριακονταετῆ χρόνον ταύτας ἀβιάστως διακατέχοντες ᾠκονόμησαν. Εἰ δέ ἐντός τῶν τριάκοντα ἐτῶν γεγένηταί τις, ἤ γένοιτο περί αὐτῶν ἀμφισβήτησις, ἐξεῖναι τοῖς λέγουσιν ἠδικεῖσθαι, περί τούτων κινεῖν παρά τῇ Συνόδῳ τῆς ἐπαρχίας. Eἰ δέ τις ἀδικοῖτο παρά τοῦ ἰδίου μητροπολίτου παρά τῷ ἐξάρχῳ τῆς διοικήσεως, ἤ τῷ Κων/πόλεως Θρόνῳ δικαζέσθω, καθά προείρηται».

Διά τοῦ ΙΘ΄ Κανόνος τῆς αὐτῆς Οἰκουμενικῆς Συνόδου ἐθεσπίσθη ἐκ νέου ἡ τακτική, δίς τοῦ ἔτους, σύγκλησις τῶν ἐπαρχιακῶν συνόδων. Ὁ Κανών ἔχει οὕτως82: «Περί ἐπαρχιακῶν Συνόδων».

«Ἦλθεν εἰς τάς ἡμετέρας ἀκοάς, ὡς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις αἱ κεκανονισμέναι Σύνοδοι οὐ γίνονται· καί ἐκ τούτου πολλά παραμελεῖται τῶν διορθώσεως δεομένων Ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων. Ὥρισε τοίνυν ἡ ἁγία Σύνοδος κατά τούς τῶν ἁγίων πατέρων Κανόνας, δίς τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐπί τό αὐτό συντρέχειν καθ’ ἑκάστην ἐπαρχίαν τούς Ἐπισκόπους, ἔνθα ὁ τῆς Μητροπόλεως Ἐπίσκοπος δοκιμάσῃ καί διορθοῦν ἕκαστα τά ἀνακύπτοντα. Τούς δέ μή συνιόντας Ἐπισκόπους, ἐνδημοῦντας ταῖς ἑαυτῶν πόλεσι… ἀδελφικῶς ἐπιπλήττεσθαι».

Διά τοῦ ΚΗ΄ Κανόνος τῆς αὐτῆς Δ΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου ἐπεκυρώθησαν καί ἀνεγνωρίσθησαν καί αὖθις τά εἰδικά προνόμια – πρεσβεῖα τιμῆς τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, ἅτινα παρέσχεν αὐτῷ ἡ Β΄ Οἰκουμενική σύνοδος διά τοῦ προμνησθέντος Γ΄ Κανόνος αὐτῆς. Ὁ Κανών ἔχει οὕτως:83

«Περί τῶν τοῦ Κων/πόλεως προνομίων».

«Πανταχοῦ τοῖς τῶν ἁγίων Πατέρων ὅροις ἑπόμενοι, καί τόν ἀρτίως ἀναγνωσθέντα Κανόνα τῶν ἑκατόν πεντήκοντα Θεοφιλεστάτων Ἐπισκόπων84 τῶν συνταχθέντων ἐπί τοῦ τῆς εὐσεβοῦς μνήμης μεγάλου Θεοδοσίου, τοῦ γενομένου βασιλέως ἐν τῇ βασιλίδι Κων/πόλεως, Νέᾳ Ρώμῃ, γνωρίζοντες, τά αὐτά καί ἡμεῖς ὁρίζομέν τε καί ψηφιζόμεθα περί τῶν πρεσβείων τῆς ἁγιωτάτης Ἐκκλησίας τῆς αὐτῆς Κων/πόλεως Νέας Ρώμης∙ Καί γάρ τῷ θρόνῳ τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης διά τό βασιλεύειν τήν πόλιν ἐκείνην οἱ πατέρες εἰκότως ἀπεδεδώκασι τά πρεσβεῖα».

«Καί τῷ αὐτῷ σκοπῷ κινούμενοι καί oἱ ἑκατόν πεντήκοντα Θεοφιλέ- στατοι Ἐπίσκοποι, τά ἴσα πρεσβεῖα ἀπένειμαν τῷ τῆς Νέας Ρώμης ἁγιωτάτῳ θρόνῳ, εὐλόγως κρίναντες τήν βασιλείᾳ καί συγκλήτῳ τιμηθεῖσαν πόλιν καί τῶν ἴσων ἀπολαύουσαν πρεσβείων τῇ πρεσβυτέρα βασιλίδι Ρώμῃ, καί ἐν τοῖς Ἐκκλησιαστικοῖς, ὡς ἐκείνην, μεγαλύνεσθαι πράγμασι, δευτέραν μετ’ ἐκείνην ὑπάρχουσαν. Καί ὥστε τούς τῆς Ποντι- κῆς καί τῆς Ἀσιανῆς καί τῆς Θρακικῆς διοικήσεως μητροπολίτας μόνους, ἔτι δέ καί τούς ἐν τοῖς βαρβαρικοῖς ἐπισκόπους τῶν προειρημένων διοικήσεων χειροτονεῖσθαι ὑπό τοῦ προειρημένου ἁγιωτάτου θρόνου τῆς κατά Κων/πολιν ἁγιωτάτης Ἐκκλησίας· δηλαδή ἑκάστου μητροπολίτου τῶν προειρημένων διοικήσεων μετά τῶν τῆς ἐπαρχίας ἐπισκόπων χειροτονοῦντος τούς τῆς ἐπαρχίας ἐπισκόπους, καθώς τοῖς θείοις Κανόσι διαγορεύεται· χειροτονεῖσθαι δέ καθώς εἴρηται τούς μητροπολίτας τῶν προειρημένων διοικήσεων παρά τοῦ Κων/πόλεως ἀρχιεπισκόπου, ψηφισμάτων συμφώνων κατά τό ἔθος γινομένων καί ἐπ’ αὐτόν ἀναφερομένων»85 .

Διά τοῦ Η΄ ἀκολούθως Κανόνος τῆς Πενθέκτης Οἰκουμενικῆς συνόδου ἐτροποποιήθη ὁ Ε΄ κανών τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου «περί συγκλήσεων ἐπαρχιακῶν συνόδων», περιορισθείσης τῆς συγκλήσεώς των ἅπαξ τοῦ ἔτους. Ὁ Κανών ἔχει οὕτως:86

«Ἐν πᾶσι τά ὑπό τῶν ἁγίων Πατέρων ἡμῶν θεσπισθέντα καί ἡμεῖς κρατεῖν βουλόμενοι ἀνανεοῦμεν καί τόν Κανόνα τόν διαγορεύοντα, καθ’ ἕκαστον ἔτος συνόδους τῶν ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ γίνεσθαι ἐπισκόπων, ἔνθ’ ἄν ὁ τῆς μητροπόλεως δοκιμάσῃ ἐπίσκοπος. Ἐπειδή δέ διά τε τάς τῶν βαρβάρων ἐπιδρομάς, διά τε τάς προσπιπτούσας ἑτέρας αἰτίας ἀδυνάτως οἱ τῶν Ἐκκλησιῶν πρόεδροι ἔχουσι δίς τοῦ ἐνιαυτοῦ τάς συνόδους ποιεῖσθαι, ἔδοξεν, ὥστε τρόπῳ παντί ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ τήν τῶν προγεγραμμένων ἐπισκόπων, διά τά ὡς εἰκός ἀναφυόμενα Ἐκκλησιαστικά κεφάλαια, ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ γίνεσθαι σύνοδον, ἀπό τῆς ἁγίας τοῦ Πάσχα ἑορτῆς καί μέχρι συμπληρώσεως τοῦ Ὀκτωβρίου μηνός ἑκάστου ἔτους κατά τόν αὐτόν τόπον, ὅν τῆς μητροπόλεως, καθ’ ἅ προ- είρηται, δοκιμάσει ἐπίσκοπος, τούς δέ μή συνιόντας ἐπισκόπους ἀδελφικῶς ἐπιπλήττεσθαι».

Διά τοῦ ΛΣΤ΄ Κανόνος τῆς αὐτῆς Πενθέκτης Οἰκουμε- νικῆς συνόδου ἀνενεώθησαν καί αὖθις τά προνόμια τοῦ Πατριάρχου Κων/πόλεως. Ὁ Κανών ἔχει οὕτως87: «Περί τῶν προνομίων τοῦ Κων/πόλεως».

«Ἀνανεούμενοι τά παρά τῶν ἑκατόν πεντήκοντα ἁγίων Πατέρων, τῶν ἐν τῇ θεοφυλάκτῳ ταύτῃ Βασιλίδι πόλει συνελθόντων88, καί τῶν ἑξακο- σίων τριάκοντα, τῶν ἐν Χαλκηδόνι συναθροισθέντων89, νομοθετημένα, ὁρίζομεν, ὥστε τόν Κων/πόλεως θρόνον τῶν ἴσων ἀπολαύειν πρεσβείων τοῦ τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης θρόνου καί ἐν τοῖς Ἐκκλησιαστικοῖς ὡς ἐκεῖ- νον μεγαλύνεσθαι πράγμασι, δεύτερον μετ’ ἐκεῖνον ὑπάρχοντα, μεθ’ ὅν τῆς τῶν Ἀλεξανδρέων μεγαλουπόλεως ἀριθμείσθω θρόνος, εἶτα ὁ Ἀν- τιοχείας, καί μετά τοῦτον ὁ τῆς Ἱεροσολύμων πόλεως».

Καί, τέλος, διά τοῦ ΣΤ΄ Κανόνος τῆς Ζ΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου οὐ μόνον ἀνενεώθη ὁ προμνησθείς Η΄ Κανών τῆς Πενθέκτης Οἰκουμενικῆς συνόδου περί συγκλήσεως τῶν ἐπαρχιακῶν συνόδων οὐχί δίς ἀλλ’ ἅπαξ τοῦ ἔτους, ἀλλά προσετέθη καί συνοδικός ἀφορισμός ἐναντίον παντός ἄρχοντος κωλύοντος ἐνδεχομένως τήν σύγκλησιν αὐτῶν. Ὁ Κανών ἔχει οὕτως:90

«Περί συγκλήσεως τῶν ἐπαρχιακῶν συνόδων».

«Ἐπειδή περ Κανών ἐστιν ὁ λέγων δίς τοῦ ἔτους καθ’ ἑκάστην ἐπαρχίαν χρῆναι γίνεσθαι διά συναθροίσεως τῶν ἐπισκόπων τάς κανονικάς συζητήσεις· διά τό συντριβήν καί τό ἐνδεῶς ἔχειν πρός ὁδοιπορίαν τούς συναθροιζομένους, ὥρισαν οἱ τῆς Ἕκτης Συνόδου ὅσιοι Πατέρες, ἐξάπαντος τρόπου καί προφάσεως ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ γίγνεσθαι καί τά ἐσφαλμένα διορθοῦσθαι. Τοῦτον οὖν τόν Κανόνα καί ἡμεῖς ἀνα- νεοῦμεν. Καί εἴ τις εὐρεθῇ ἄρχων τοῦτο κωλύων, ἀφοριζέσθω…».

Ἐκτός ὅμως τῶν εἰδικῶν τούτων Κανόνων, καί δι’ ὅλων σχεδόν τῶν λοιπῶν τοιούτων τῶν προμνησθεισῶν Οἰκουμενικῶν συνόδων, ἐψηφίσθησαν γενικαί διατάξεις διοικητικῆς φύσεως ρυθμίζουσαι τόν τρόπον τῆς διοικήσεως τῆς ὅλης Ἐκκλησίας. ‘Ιδιαιτέρως ὁ Γ΄ Κανών τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου, «μή ἔχειν τούς κληρικούς συνεισάκτους», ὁ Δ΄, «ὑπό πόσων καθίστασθαι τόν ἐπίσκοπον…», ὁ ΙΕ΄, «περί τοῦ μή μεταβαίνειν τούς κληρικούς ἀπό Ἐκκλησίας εἰς Ἐκκλησίαν» καί ὁ ΙΣΤ΄ τῆς αὐτῆς, «περί τῶν ἐπιμενόντων τῇ τοιαύτῃ μεταβάσει», ὁ Β΄, τῆς Γ΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου, «περί ἀποστατῶν ἐπισκόπων» οἱ Κανόνες Γ΄, Δ΄, Ε΄, ΣΤ΄, Ζ΄ τῆς αὐτῆς· ὁ Η΄ τῆς ἰδίας, εἰς τό τέλος τοῦ ὁποίου καί διά τῆς γενικῆς καί πάλιν διατάξεως «…ἔδοξε τοίνυν τῇ ἁγίᾳ καί Οἰκουμενικῇ συνόδῳ σῴζεσθαι ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ καθαρά καί ἀβίαστα τά αὐτῆς προσόντα δίκαια ἐξ ἀρχῆς ἄνωθεν, κατά τό πάλαι κρατῆσαν ἔθος…», κατωχυρώθησαν καί αὖθις τά ἀπαραβίαστα προσόντα καί δίκαια ἑκάστης Ἐκκλησίας, ὁ Ε΄ Κανών τῆς Δ΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου καί οἱ ΣΤ΄, Ζ΄, Γ΄, IB΄ καί ΚΕ΄ τῆς αὐτῆς· πάντες οἱ Κανόνες τῆς Πενθέκτης καί πάντες ὡσαύτως οἱ τῆς Ζ΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου περιέχουσι διατάξεις γενικῆς διοικητικῆς ἤ δικαστικῆς φύσεως, δι’ ὧν αἱ Οἰκουμενικαί αὗται σύνοδοι (τάς ὁποίας καί μόνον ἀναγνωρίζει ὡς τοιαύτας ἡ Ἀδιαίρετος Ὀρθόδοξος Καθολική Ἐκκλησία) ὡς ἡ ἀνωτάτη πνευματική, διοικητική καί δικαστική ἀρχή καί ἐξουσία τῆς ἡνωμένης μιᾶς, ἁγίας, καθολικῆς καί ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας, Ἀνατολικῆς καί Δυτικῆς, ἀληθῶς θεοπνεύστως καί ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ ἐρρύθμισαν πάντα τά γενικῆς διοικητικῆς ἤ δικαστικῆς φύσεως θέματα, ἅτινα μέχρι τότε ἀπησχόλησαν τήν ὅλην Ἐκκλησίαν. Οὐδαμοῦ τῶν διατάξεων τούτων ὑπάρχει καί ἡ ἐλαχίστη νύξις περί ἰδιαιτέρας τινός διοικητικῆς ἤ δικαστικῆς ἐξουσίας τοῦ ἐπισκόπου- Πάπα Ρώμης. Ἀντιθέτως, πᾶσαι αἱ ἑπτά Οἰκουμενικαί σύνοδοι ρητῶς, σα- φῶς καί ἀπεριφράστως διεκήρυξαν, ὅτι αὗται μόναι ἀποτελοῦσι τήν ὑπάτην, τήν ἀνωτάτην ἀρχήν καί ἐξουσίαν τῆς Ἐκκλησίας. Μάλιστα, πλήν τῶν τόσων ἄλλων εἰδικῶν καί γενικῶν διατάξεων διοικητικῆς φύ- σεως, ἡ Πενθέκτη Οἰκουμενική σύνοδος διά τοῦ ΙΓ΄ Κανόνος της ἠκύρωσε Κανόνα τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ρώμης περί τῆς ἀγαμίας τοῦ κλήρου, πλήν τῶν ἐπισκόπων. Ὁ Κανών ἔχει οὕτως:91

«Ἔξεστι πρεσβυτέροις, διακόνοις καί ὑποδιακόνοις γαμεῖν.

‘Επειδή τῇ Ρωμαίων Ἐκκλησίᾳ ἐν τάξει Κανόνος παραδεδόσθαι διέγνωμεν, τούς μέλλοντας διακόνους ἤ πρεσβυτέρους χειροτονίας ἀξιοῦσθαι, καθομολογεῖν, ὡς οὐκέτι ταῖς αὐτῶν συνάπτονται γαμεταῖς, ἡμεῖς τῷ ἀρχαίῳ ἐξακολουθοῦντες Κανόνι τῆς ἀποστολικῆς ἀκριβείας καί τάξεως τά τῶν ἱερῶν ἀνδρῶν κατά νόμους συνοικέσια καί ἀπό τοῦ νῦν ἐρρῶσθαι βουλόμεθα…». Ἡ αὐτή σύνοδος διά τοῦ ΝΕ΄ Κανόνος της ἐπέβαλε καί εἰς τήν Ἐκκλησίαν τῆς Ρώμης τήν μή τήρησιν τῆς νηστείας τοῦ Σαββάτου (πλήν τοῦ Μ. Σαββάτου), διατάξασα καί τήν καθαίρεσιν παντός κληρικοῦ νηστεύοντος κατά τήν Κυριακήν ἤ τό Σάββατον καί τόν ἀφορισμόν παντός λαϊκοῦ, διά δέ τοῦ Α΄ Κανόνος της κατεδίκασε πᾶσαν προσθήκην εἰς τό Σύμβολον τῆς πίστεως ἐπί ποινῇ ἀφορισμοῦ καί ἀναθεματισμοῦ. Καί τέλος ἡ Ζ΄ Οἰκουμενική σύνοδος, διά τοῦ προμνησθέντος ΣΤ΄ Κανόνος της «περί συγκλήσεως ἐπαρχιακῶν συνόδων», ἀπήγγειλεν, ὡς προείπομεν, καί ἀφορισμόν ἐναντίον παντός ἄρχοντος, ὅστις ἐνδεχομένως νά ἐκώλυε τήν σύγκλησιν αὐτῶν.

Τοιουτοτρόπως, ὅπως ἡ πρώτη μετριοπαθής πάντως ἀπόπειρα προβο- λῆς τοῦ Παπικοῦ «πρωτείου» ὑπό τοῦ Πάπα Ἀνικήτου, ἡ ὑπό τήν ἐπίδρασιν τῶν «Ψευδοκλημεντείων» κατά τά τέλη τοῦ Β΄ αἰῶνος γενομένη καί ὑπό τῶν διαδόχων αὐτοῦ Βίκτωρος καί Στεφάνου συνεχισθεῖσα, διά τάς ἔριδας περί τό Πάσχα καί τό βάπτισμα τῶν αἱρετικῶν, ἀπεκρούσθη ἐντόνως ὑπό τῶν ἀποστολικῶν Πατέρων Πολυκάρπου (Σμύρνης), Πολυκράτους (Ἐφέσου), Εἰρηναίου (Λουγδούνου), Κυπριανοῦ (Καρχηδόνος) κ.ἄ., ὡς καί ὑπό τοπικῶν συνόδων ἐν Ἀφρικῇ, Ἀραβίᾳ καί Γαλλίᾳ, συγκληθεισῶν ὅλως ἀνεξαρτήτως καί ἐν ἀγνοίᾳ ἀκόμη τοῦ ἐπισκόπου Ρώμης92· Οὕτω, διά μέν τῶν εἰδικῶν κανόνων τῶν Οἰκουμενικῶν συνόδων Β΄ καί Δ΄, τούς ὁποίους ἐμνημονεύσαμεν, ρητῶς καί κατηγορηματικῶς διεκηρύχθη ἡ ἀνυπαρξία «πρωτείου» διοικήσεως ἤ ἐξουσίας τοῦ ἐπισκόπου Ρώμης. Διότι ἐτονίσθη ὅτι εἶχεν οὗτος, κατ’ ἐπικρατῆσαν ἔθος, πρεσβεῖα τιμῆς ἁπλῶς, καί ταῦτα οὐχί ὡς διάδοχος τοῦ ἀποστόλου Πέτρου, ἀλλά διά τό «εἶναι τήν πρεσβυτέραν Ρώμην πρωτεύουσαν». Δι’ ὅλων δέ τῶν Κανόνων, διοικητικῆς καί δικαστικῆς φύσεως, τούς ὁποίους αἱ μνησθεῖσαι ἕξ Οἰκουμενικαί σύνοδοι (αἱ ἀναγνωριζόμεναι ὡς τοιαῦται καί ὑπό τῆς Ρωμαϊκῆς Κοινότητος) ἐψήφισαν, ἀπεκλείσθη καί κατεδικάσθη ῥητῶς πολυειδῶς καί πολυτρό- πως πᾶσα καί ἁπλῆ ἔστω ἔννοια «πρωτείου». Ἡ σύγκλησις ἄλλως τε πασῶν τῶν Οἰκουμενικῶν συνόδων, καί τῆς Πενθέκτης (τό κῦρος τῶν ὁποίων ἀνεγνώριζον πάντοτε οἱ ἑκάστοτε Πάπαι) ὑπό τῶν αὐτοκρατόρων τῆς Κων/πόλεως93 καί ἡ διά τῶν ὑπ’ αὐτῶν δογματισθέντων «ὅρων», τῶν ψηφισθέντων «Κανόνων» καί τῶν κατ’ αὐτάς προσφωνήσεων κλπ., σαφής καί κατηγορηματική διακήρυξις ὅτι ἀποτελοῦσιν αὗται τήν ὑπάτην πνευματικήν, διοικητικήν καί δικαστικήν ἐξουσίαν τῆς ὅλης Ἐκκλησίας, εἶναι, φρονοῦμεν, μαρτυρίαι ἀμάχητοι ὅτι ὑπό τῆς ἡνωμένης Ἐκκλησίας τῶν ἑπτά Οἰκουμενικῶν συνόδων, στερρῶς ἐχομένης τοῦ «συνοδικοῦ πολιτεύματος» τῆς πρώτης ἀποστολικῆς τοιαύτης (περί οὗ ἐν τοῖς προηγουμένοις εἴπομεν), οὐδέποτε ἀνεγνωρίσθη διοικητική τις ἐξουσία ἤ διάκρισις εἰς τόν ἐπίσκοπον Ρώμης, πέραν τοῦ πρωτείου «τιμῆς», τοῦ «πρώτου τῇ τάξει». Τά αὐτά ὅμως ἴσα πρεσβεῖα τιμῆς, δεύτερα τῇ τάξει, ρητῶς ἀνεγνωρίσθησαν εἰς τόν Πατριάρχην Κων/πόλεως διά τε τῶν προμνησθέντων Κανόνων τῶν Β΄ καί Δ΄ Οἰκουμενικῶν συνόδων, ἀλλά καί διά τῆς 131 νεαρᾶς τοῦ Ἰουστινιανοῦ τοῦ Α΄, ὅπως καί τῆς «Ἐπαναγωγῆς» τοῦ Αὐτοκράτορος Βασιλείου94. Δι’ εἰδικῆς δέ ἀποφάσεως τῆς ἐν Κων/πόλει συνόδου τοῦ 879-880 (ὑπό τήν προεδρίαν τοῦ Μ. Φωτίου), εἰς ἥν μετέσχον καί ὑπέγραψαν τά πρακτικά αὐτῆς καί οἱ κανονικοί ἀντιπρόσωποι τοῦ τότε Πάπα Ρώμης Ἰωάννου τοῦ Η΄ καί ἥτις φέρει ὅλα τά χαρακτηριστικά τῆς Οἰκουμενικῆς συνόδου, καίτοι δέν ἐπεκράτησεν ὡς τοιαύτη ὑπό τῆς Ἐκκλησίας, οὐ μόνον κατεδικάσθη καί ἀπηγορεύθη ἅπαξ ἔτι πᾶσα προσθήκη εἰς τό Σύμβολον τῆς πίστεως, ἀλλά καί διεκηρύχθη ἐκ νέου τό ἰσότιμον τῶν «προσόντων» καί «πρεσβείων» τῶν δύο Ἐκκλησιῶν Ρώμης καί Κων/πόλεως διά τῶν ἑξῆς:95

«…Ὥρισεν ἡ ἁγία καί Οἰκουμενική σύνοδος, ὥστε, εἴ τινες τῶν ἐξ Ἰταλίας κληρικῶν ἤ λαϊκῶν ἤ ἐπισκόπων ἐν τῇ Ἀσίᾳ ἤ Εὐρώπῃ ἤ Λιβύῃ διατρίβοντες ὑπό δεσμόν ἤ καθαίρεσιν ἤ ἀναθεματισμόν παρά τοῦ ἁγιωτάτου Πάπα Ἰωάννου ἐγένοντο, ἵνα ὦσιν οἱ τοιοῦτοι καί παρά Φω- τίου τοῦ ἁγιωτάτου Πατριάρχου Κων/πόλεως ἐν τῷ αὐτῷ τῆς ἐπιτιμίας ὅρῳ, τουτέστιν ἤ καθῃρημένοι, ἤ ἀναθεματισμένοι, ἤ ἀφωρισμένοι. Οὕς μέντοι Φώτιος, ὁ ἁγιώτατος ἡμῶν Πατριάρχης, κληρικούς ἤ λαϊκούς ἤ τοῦ ἀρχιερατικοῦ τάγματος καί ἱερατικοῦ ἐν οἱᾳδήποτε παροικίᾳ ὑπό ἀφορισμόν ἤ καθαίρεσιν ἤ ἀναθεματισμόν ποιήσει, ἵνα ἔχῃ αὐτούς καί ὁ ἁγιώτατος Πάπας Ἰωάννης καί ἡ κατ’ αὐτόν ἁγία τοῦ Θεοῦ Ρωμαίων Ἐκ- κλησία ἐν τῷ αὐτῷ τῆς ἐπιτιμίας κρίματι· μηδέν τῶν προσόντων πρε- σβείων τῷ ἁγιωτάτῳ θρόνῳ τῆς Ρωμαίων Ἐκκλησίας, μηδέ τό ταύτης προέδρῳ τό σύνολον καινοτομουμένων μηδέ νῦν, μήτε εἰς τό μετέπειτα». Τοιουτοτρόπως, οὐ μόνον διεκηρύχθη ἅπαξ ἔτι ἡ τελεία πνευματική, διοικητική κλπ. ἰσότης τῶν δύο Ἐκκλησιῶν, ἀλλά καί ἀπεκλείσθη προσέτι πᾶσα καινοτομία εἰς τά «προσόντα» καί «πρεσβεῖα» τοῦ Πάπα Ρώμης καί μελλοντικῶς.

Εἰς τήν τοιαύτην συρροήν μαρτυριῶν ἐναντίον τοῦ «πρωτείου ἐξου- σίας» τοῦ ἐπισκόπου Ρώμης ἐκ τε τοῦ τρόπου τῆς συγκλήσεως τῶν ὑπό τῆς Ἀδιαιρέτου Ἐκκλησίας ἀνεγνωρισμένων ἑπτά – ἵνα μή εἴπωμεν ὀκτώ – Οἰκουμενικῶν συνόδων (δι’ ἅς δέν θά ὑπῆρχε καί λόγος συγκλήσεως, ἐάν ὁ ἐπίσκοπος Ρώμης ἀνεγνωρίζετο ὑπό τῆς μέχρι τοῦ σχίσματος Ἐκκλησίας ὡς ἀπόλυτος αὐτῆς μονάρχης καί ἀλάθητος – διότι οἱονδήποτε θέμα περί τά δόγματα καί τήν διοίκησιν αὐτῆς θά ὑπήγετο εἰς τήν ἀποκλειστικήν του ἁρμοδιότητα…), ἀλλά καί τῆς προεδρίας καί τῆς διευθύνσεως τῶν ἐργασιῶν αὐτῶν, ἰδίᾳ δέ ἐκ τῶν «εἰδικῶν» καί «γενικῶν» Κανόνων διοικητικῆς καί δικαστικῆς φύσεως, τούς ὁποίους αὗται ἐψήφισαν, μετεχόντων καί συνυπογραφόντων κανονικῶν πληρεξουσίων ἀντιπροσώπων τῆς Ρωμαϊκῆς Ἐκκλησίας (ὡς καί τοῦ προκαθημένου αὐτῆς ἐπισκόπου – Πάπα Ρώμης), ὁ Παπισμός ἀντιτάσσει: α) Τάς κατά τάς ἐναρκτηρίους συνεδρίας τῶν Γ΄ καί Δ΄ Οἰκουμενικῶν συνόδων ἀποπείρας προβολῆς τοῦ παπικοῦ πρωτείου ὑπό τῶν παπικῶν ἀντιπροσώπων διά τῶν ὑπ’ αὐτῶν γενομένων προσφωνήσεων96, β) τάς ἀναφωνήσεις τῶν Πατέρων τῶν αὐτῶν Οἰκουμενικῶν συνόδων ὑπέρ τῶν Παπῶν Κελεστίνου καί Λέοντος Δ΄97 καί γ) τούς περιφήμους Γ΄, Δ΄ καί Ε΄ Κανόνας τῆς συνόδου τῆς Σαρδικῆς.

Ἀλλ’ εἰς μέν τάς ἀποπείρας προβολῆς τοῦ παπικοῦ «πρωτείου», τάς ὑπό τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Πάπα κατά τάς ρηθείσας Οἰκουμενικάς συνόδους γενομένας, συντριπτικήν ἀπάντησιν ἀποτελοῦσι: α) ὁ προηγηθείς αὐτῶν Γ΄ Κανών τῆς Β΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου, δι’ οὗ παρεσχέθησαν καί εἰς τόν ἐπίσκοπον Κων/πόλεως ἴσα «πρεσβεῖα τιμῆς» πρός τά «πρεσβεῖα» τοῦ ἐπισκόπου Ρώμης («διά τό εἶναι τήν Κων/πολιν νέαν Ρώμην») καί διηυκρινίσθη καί οὕτως ὅτι τά πρεσβεῖα, ἅτινα κατ’ ἔθος καί κατά τόν ΣΤ΄ Κανόνα τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου εἶχεν ὁ ἐπίσκοπος Ρώμης ἦσαν ἁπλῶς «πρεσβεῖα τιμῆς», διά τό «εἶναι αὐτήν πρωτεύουσαν»· καί β) οἱ προμνησθέντες Θ΄ καί ΙΖ΄, ἰδίᾳ δέ ὁ ΚΗ΄ Κανόνες τῆς Δ΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου, δι’ ὧν, παρά τήν νέαν καί κατά τήν σύνοδον ταύτην ἀπόπειραν προβολῆς τοῦ παπικοῦ «πρωτείου» ὑπό τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Πάπα Λέοντος Δ΄, οὐ μόνον ἐπεκυρώθησαν τά ὑπό τοῦ Γ΄ Κανόνος τῆς Β΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου ἀναγνωρισθέντα «πρεσβεῖα τιμῆς» τοῦ Ἐπισκόπου-Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, ἀλλά καί ἐπηυξήθησαν ταῦτα ὡς πρός τά ὅρια τῆς δικαιοδοσίας του κλπ., κατά τά προεκτεθέντα. Αἱ δέ ἀναφωνήσεις τῶν Πατέρων κατά τάς αὐτάς συνόδους ὑπέρ τῶν Παπῶν Κελεστίνου καί Λέοντος Δ΄ «…αὐτή δικαία κρίσις νέῳ Παύλῳ Κελεστίνῳ, νέῳ Παύλῳ Κυρίλλῳ…» καί «…Πέτρος διά Λέοντος ταῦτα ἐξεφώνησε…, οἱ ἀπόστολοι οὕτως ἐδίδαξαν…»98, ὅπως καί ἐν τοῖς προηγουμένοις εἴπομεν, δέν εἶναι εἰμή «ἐνθουσιώδεις ἐκφράσεις χαρᾶς», ὅλως συνήθεις κατά τήν ἐποχήν ἐκείνην, καθ’ ἅς ὅμως ἀμφότεροι οἱ ἐπευφημηθέντες Πάπαι ἐξισοῦντο καί ἐξωμοιοῦντο μέ τόν Πατριάρχην Ἀλεξανδρείας Κύριλλον99. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τούς προμνησθέντας τρεῖς Κανόνας τῆς συνόδου τῆς Σαρδικῆς, οὐ μόνον δέν δύνανται νά χρησιμεύσωσιν οὗτοι ὡς «ἔρεισμα» διά τό παπικόν «πρωτεῖον», ἀλλ’ ὅλως ἀντιθέτως ἀποτελοῦσιν, ὡς θά ἀποδείξωμεν, μίαν τῶν σπουδαιοτέρων μαρτυριῶν ἐναντίον αὐτοῦ.

β. Οἱ Γ΄, Δ΄ καί Ε΄ Κανόνες τῆς συνόδου τῆς Σαρδικῆς

Οἱ Κανόνες οὗτοι τῆς συνόδου τῆς Σαρδικῆς ἔχουσιν ἐν τῷ Ἑλληνικῷ κειμένῳ ὡς ἑξῆς100:

«Κανών Γ΄. Ὅσιος ἐπίσκοπος εἶπε: Καί τοῦτο προστεθῆναι ἀναγκαῖον, ἵνα μηδείς ἐπισκόπων ἀπό τῆς ἑαυτοῦ ἐπαρχίας εἰς ἑτέραν ἐπαρχίαν ἐν ᾗ τυγχάνουσιν ὄντες ἐπίσκοποι, διαβαίνει, εἰμή παρά τῶν ἀδελφῶν τῶν ἐν αὐτῇ κληθείη τις, διά τό μή δοκεῖν ἡμᾶς τάς τῆς ἀγάπης ἀποκλείειν πύλας. Καί τοῦτο δέ ὡσαύτως προνοητέον, ὥστε, ἐάν ἔν τινι ἐπαρχίᾳ ἐπισκόπων τις ἄντικρυς ἀδελφοῦ ἑαυτοῦ καί συνεπισκόπου πρᾶγμα σχοίη, μηδένα ἕτερον ἐκ τούτων ἀπό ἑτέρας ἐπαρχίας ἐπισκόπους ἐπιγνώμονας ἐπικαλεῖσθαι εἰ δέ ἄρα τις τῶν ἐπισκόπων ἔν τινι πράγματι δόξῃ κατακρίνεσθαι, καί ὑπολαμβάνει ἑαυτόν μή σαθρόν, ἀλλά καλόν ἔχει τό πρᾶγμα, ἵνα καί αὖθις ἡ κρίσις ἀνανεωθῇ, εἰ δοκεῖ ὑμῖν, τῇ ἀγά- πῃ Πέτρου τοῦ ἀποστόλου τήν μνήμην τιμήσωμεν, καί γραφῆναι παρά τούτων τῶν κρινάντων Ἰουλίῳ τῷ ἐπισκόπῳ Ρώμης, ὥστε διά τῶν γειτνιώντων τῇ ἐπαρχίᾳ ἐπισκόπων, εἰ δέοι, ἀνανεωθῆναι τό δικαστήριον, καί ἐπιγνώμονας αὐτός παράσχοι. Εἰ δέ μή συστῆναι δύναται τοιοῦτον αὐτοῦ εἶναι τό πρᾶγμα, ὡς παλινδικίας χρῄζειν, τά ἅπαξ κεκριμένα μή ἀναλύεσθαι, τά δε ὄντα βέβαια τυγχάνειν».

«Κανών Δ΄. Γαυδέντιος ἐπίσκοπος εἶπεν: Ἐάν τις ἐπίσκοπος καθαιρεθῇ τῇ κρίσει τῶν Ἐπισκόπων τῶν ἐν γειτνίᾳ τυγχανόντων καί φάσκῃ πάλιν ἑαυτῷ ἀπολογίας πρᾶγμα ἐπιβάλλειν, μή πρότερον εἰς τήν καθέδραν αὐτοῦ ἕτερον ἀποκαταστῆναι, ἐάν μή ὁ τῆς Ρώμης Ἐπίσκοπος ἐπιγνούς, περί τούτου ὅρον ἐξενέγκῃ».

«Κανών Ε΄. Ὅσιος ἐπίσκοπος εἶπεν: Ἤρεσεν, ἵν’ εἴ τις ἐπίσκοπος καταγγελθείη, καί συναθροισθέντες οἱ ἐπίσκοποι τῆς ἐνορίας τῆς αὐτῆς, τοῦ βαθμοῦ αὐτοῦ ἀποκινήσωσι, καί ὅς περ ἐκκαλεσάμενος καταφύγῃ ἐπί τόν μακαριώτατον τῆς Ρωμαίων Ἐκκλησίας Ἐπίσκοπον, καί βουληθείς αὐτοῦ διακοῦσαι, δίκαιόν τε εἶναι νομίσῃ ἀνανεώσασθαι αὐτοῦ τήν ἐξέ- τασιν τοῦ πράγματος, γράφειν τούτοις τοῖς Ἐπισκόποις καταξιώσῃ τοῖς ἀγχιστεύουσι τῇ ἐπαρχίᾳ, ἵνα αὐτοί ἐπιμελῶς καί μετά ἀκριβείας ἕκαστα διερευνήσωσι, καί κατά τήν τῆς ἀληθείας πίστιν, ψῆφον περί τοῦ πράγματος ἐξενέγκωσιν. Εἰ δέ τις ἀξιῶν καί πάλιν αὐτοῦ τό πρᾶγμα ἀκουσθῆναι, καί τῇ δεήσει τῇ ἑαυτοῦ τόν Ρωμαῖον Ἐπίσκοπον κρίνειν δόξῃ, ἀπό τοῦ ἰδίου πλευροῦ πρεσβυτέρους ἀποστεῖλαι, ἵνα ᾖ ἐν τῇ ἐξου- σίᾳ αὐτοῦ τοῦ ἐπισκόπου, ὅπερ ἄν καλῶς ἔχειν δοκιμάσῃ καί ὁρίσῃ δεῖν ἀποσταλῆναι τούς μετά τῶν Ἐπισκόπων κρινοῦντας, ἔχοντάς τε τήν αὐθεντίαν τούτου, παρ’ οὗ ἀπεστάλησαν, καί τοῦτο θετέον. Εἰ δέ ἐξαρκεῖν νομίσοι πρός τήν τοῦ πράγματος ἐπίγνωσιν καί ἀπόφασιν τοῦ Ἐπισκόπου, ποιήσει ὅπερ ἄν τῇ ἐμφρονεστάτῃ αὐτοῦ βουλῇ καλῶς ἔχειν δόξῃ Ἀπεκρίναντο οἱ Ἐπίσκοποι· τά λεχθέντα ἤρεσεν».

Ὑπεραμυνόμενος ὁ καθηγητής Β. Στεφανίδης τῆς γνησιότητας τῶν Κανόνων τούτων, ἀμφισβητηθείσης ἐξ ὁλοκλήρου ὑπό τοῦ καθηγητοῦ I. Eriedrich (1902) εἰς τήν Ἀκαδημίαν τοῦ Μονάχου καί ὑπό τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν κυροῦ Χρυσοστ. Παπαδοπούλου101, ὀρθῶς κατ’ ἀρχήν τονίζει ἐν ταῖς προμνημονευθείσαις δύο διατριβαῖς του ὅτι οἱ Κανόνες οὗτοι δέν παρέχουσιν εἰς τόν Πάπαν Ρώμης μεγάλα δικαιώματα οὐδ’ ἀναγνωρίζεται δι’ αὐτῶν τό παπικόν πρωτεῖον· ὅτι κυρίως στρέφονται κατά τῶν ἐπεμβάσεων τῶν ἐπισκόπων εἰς ξένας ἐπαρχίας καί ἄρα θέλουσι νά ἐμποδίσωσι τήν ἀνάμιξιν ξένων ἐπισκόπων εἰς τήν καταδίκην ἐπισκόπου τινός καί ὁρίζουσιν ἡ πρώτη καί ἡ δευτέρα ἀναθεώρησις τῆς δίκης νά γίνεται ὑπό τῶν πλησιοχώρων αὐτῶν ἐπισκόπων· καί ὅτι, ἐπειδή ἐν τῇ Ἀνατολῇ εἶχεν ἐπικρατήσει ὁ Ἀρειανισμός καί οἱ πατριαρχικοί θρόνοι κατελήφθησαν ὑπό τῶν Ἀρειανῶν, εἰς τόν ἐπίσκοπον Ρώμης ἐδόθη ἁπλῶς τό δικαίωμα νά ἀπο- φαίνεται ἄν δίκη τις χρῄζῃ πρώτης ἤ δευτέρας ἀναθεωρήσεως102. Ἤτοι «ἀνετέθη» εἰς αὐτόν ἡ «ἐπιστασία» τῆς ἐφαρμογῆς τῶν Κανόνων τούτων. Εἰς τάς κρίσεις ταύτας περί τῆς ἀληθοῦς σημασίας τῶν ἐν λόγῳ Κανόνων προσθέτει ὁ αὐτός καί ὅσα ὡς ἀνωτέρω ἐν τῇ παραπομπῇ 100 ἀναφέρομεν περί τῆς ἀλλοιώσεως καί παραποιήσεως αὐτῶν ὑπό τῶν Παπῶν τῆς Ρώμης.

Πρίν ὅμως προβῶμεν καί ἡμεῖς εἰς τήν γενικωτέραν ἀνάλυσιν τῆς ἐν γένει πνευματικῆς, ἰδίᾳ δέ τῆς νομικῆς σημασίας τῶν Κανόνων τούτῳν, ἐπάναγκες θεωροῦμεν, τήν γνησιότητα αὐτῶν, ὡς ἐν τῷ Ἑλληνικῷ κειμέ- νῳ ἔχουσι, ἐξ ὁλοκλήρου παραδεχόμενοι, νά παραθέσωμεν τό περί τοῦ ἱστορικοῦ τῆς συγκλήσεως τῆς συνόδου τῆς Σαρδικῆς σχόλιον τοῦ Ζωναρᾶ (εἰς τόν Ε΄ Κανόνα τῆς Β΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου), ἔχον ὡς ἑξῆς103:

«Περί τοῦ Τόμου τῶν Δυτικῶν. Κωνστάντιος ὁ Βασιλεύς υἱός τοῦ Μεγ. Κων/νου, ἀρειανίσας, ἔσπευδε ἀνατρέψαι τήν Α΄ Οἰκουμενικήν σύνοδον. Τοῦτο ὁ τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης Πάπας ἀνήνεγκε πρός Κώνσταντα, τόν ἀδελφόν τοῦ Κωνσταντίου, ὅς πόλεμον ἠπείλησε διά γραμμάτων τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ, εἰ μή παύσοιτο κυμαίνων τήν Ἐκκλησίαν καί τήν Ὀρθό- δοξον πίστιν διασαλεύων. Ὁ δέ τό ἀκριβές τῆς πίστεως ζητεῖν τῷ ἀδελφῷ ἀνταπέστειλε… Ἔδοξε οὖν τοῖς βασιλεῦσι σύνοδον γενέσθαι… Συνηθροίσθησαν οὖν ἐν Σαρδικῇ ἐπίσκοποι τριακόσιοι τεσσαράκοντα καί εἷς, οἵ καί ὅρον ἐξέθεντο, βεβαιοῦντα τό ἅγιον Σύμβολον τῶν ἐν Νικαίᾳ Πατέρων… Τόμον οὖν τῶν δυτικῶν τόν ὅρον τοῦτον φησίν ἡ δευτέρα σύνοδος… Δυτικούς δέ τούς ἐν Σαρδικῇ ἀθροισθέντας φησίν ἐπισκόπους. Σαρδική δέ ἐστιν ἡ νῦν λεγομένη Τριάδιτζα. Τόμον δέ εἶπε τῶν Δυτικῶν, ὅτι μόνοι οἱ Δυτικοί ἐπίσκοποι τοῦτον ἐξέθεντο. Οἱ γάρ ἐξ Ἑώας Ο΄ ὄντες ἔλεγον. Ὡς μή τοῦ συνεδρίου ἐξέλθωσι ὁ Ἅγιος Παῦλος ὁ ὁμολογητής καί ὁ Μ. Ἀθανάσιος, οὐ κοινωνήσωσι τῇ συνόδῳ. Τοῦτο δέ ποιῆσαι μή ἀνασχομένων τῶν Δυτικῶν, αὐτίκα ἀπέστησαν τῆς συνόδου οἱ τῆς Ἑώας ἐπίσκοποι· διό καί μόνον οἱ Δυτικοί τόν τῆς Νικαίας ὅρον ἐβεβαίωσαν καί ἀνεθεμάτισαν τόν Ἀνόμιον, καί τῶν Ἑῴων ἐπισκόπων κατεψηφίσαντο». Τά αὐτά ἐπαναλαμβάνει αὐτόθι εἰς ἀκολουθοῦν σχόλιόν του ὁ Βαλσαμών.

Συνεκλήθη λοιπόν καί ἡ σύνοδος τῆς Σαρδικῆς οὐχί ὑπό τοῦ Πάπα τῆς Ρώμης ἀλλ’ ὑπό τῶν βασιλέων Κωνσταντίου καί Κώνσταντος, καί τοῦτο ἀποτελεῖ πρόσθετον μαρτυρίαν ἐναντίον τοῦ παπικοῦ «πρωτείου». Συνεκλήθη δέ οὐχί διά τήν ἀναθεώρησιν εἰς β΄ βαθμόν τῆς δίκης τοῦ Μ. Ἀθανασίου ὡς ὁ Παπισμός ἰσχυρίζεται, ἀλλά διά νά καταπαύσῃ τόν σάλον τόν προελθόντα ἐκ τῆς διδασκαλίας τοῦ Ἀρείου, ὅστις συνεχίζετο καί μετά τήν Α΄ Οἰκουμενικήν σύνοδον καί ἐξ αἰτίας τοῦ ὁποίου το σῶμα τῶν ἐπισκόπων τῆς Ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας εἶχε διαιρεθῇ εἰς Ὀρθοδόξους ὑπό τόν Μ. Ἀθανάσιον καί εἰς ἡμιαρειανούς ἤ Εὐσεβιανούς, πρός οὕς εἶχε προσχωρήσει καί ὁ αὐτοκράτωρ τῆς Ἀνατολῆς Κωνστάντιος. Καί καταδικάσασα καί αὕτη τήν διδασκαλίαν τοῦ Ἀρείου, διά τῆς βεβαιώσεως τῶν ἐν Νικαίᾳ δογματισθέντων, ἐδικαίωσε καί τόν Μ. Ἀθανάσιον104 .

Χωρισθεῖσα δέ αὕτη ἀπ’ ἀρχῆς διά τῆς ἀπομακρύνσεως τῶν ἐπισκό- πων τῆς Ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας (πλήν τοῦ Μ. Ἀθανασίου καί τῶν περί αὐτόν εὐαρίθμων ἐπισκόπων) καί τῆς ὑπ’ αὐτῶν συγκροτήσεως ἑτέρας συνόδου ἐν Φιλιππουπόλει, δικαίως ἐχαρακτηρίσθη οὐ μόνον ὡς τοπική τοιαύτη, ἀλλά καί ὡς τοπική τῆς Δυτικῆς Ἐκκλησίας, ἐφόσον τό σύνολον σχεδόν τῶν ἀπαρτισάντων αὐτήν ἐπισκόπων ἦσαν Δυτικοί. Δικαίως, ὡσαύτως, τό τε πνευματικόν ἀλλά καί τό νομοθετικόν-κανονικόν αὐτῆς ἔργον ὠνομάσθη, κατά τό προμνησθέν σχόλιον τοῦ Ζωναρᾶ, ὑπό τῆς Β΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου «Τόμος τῶν Δυτικῶν», διότι «μόνοι οἱ Δυτικοί ἐπί- σκοποι τοῦτον ἐξέθεντο». Ἐν τούτοις, ἐκτός τῆς ἰδιαιτέρας πνευματικῆς καί νομικῆς σημασίας τῶν ὑπ’ αὐτῆς ψηφισθέντων Κανόνων (τήν ὁποίαν ἐν συνεχείᾳ θά ἀναπτύξωμεν), οἵτινες, ὡς προείπομεν, ἀποτελοῦσι μίαν τῶν σπουδαιοτέρων μαρτυριῶν ἐναντίον τοῦ Παπικοῦ «πρωτείου», καί μόνον τό γεγονός ὅτι συγκληθεῖσα καί ἡ σύνοδος αὕτη ὑπό τῶν βα- σιλέων Κωνσταντίου καί Κώνσταντος – καί οὐχί ὑπό τοῦ Πάπα Ρώμης – ἐπελήφθη, ἐπέλυσε καί ἐδίκασε, ὡς ἀνωτάτη πνευματική καί δικαστική ἀρχή, καί τήν ὑπόθεσιν τοῦ Μ. Ἀθανασίου, ἀποδεικνύει ὅτι ὁ ἐπίσκοπος Πάπας Ρώμης οὐδέν δικαίωμα εἶχε μέχρι τῆς συγκλήσεως τῆς συνόδου ταύτης καί τῆς ὑπ’ αὐτῆς ἐκδόσεως τῶν «εἰδικῶν» 3, 4 καί 5 κανόνων της – πρός ἐκδίκασιν διαφορῶν μεταξύ ἐπισκόπων εἴτε εἰς α΄ εἴτε εἰς β΄ βαθμόν. Ἄλλως ἡ σύνοδος δέν θά ἐδικαιοῦτο νά ἐπιληφθῇ κἄν τῆς ὑποθέσεως τοῦ Μ. Ἀθανασίου· πολύ δέ περισσότερον νά παράσχῃ αὕτη, ὡς νομοθετικόν σῶμα, τό δικαίωμα τοῦ «Ἐκκλήτου» εἰς τόν ἐπίσκοπον Ρώμης διά τῶν περί ὧν τριῶν εἰδικῶν Κανόνων αὐτῆς.

Ὁπωσδήποτε ὅμως, τό μέν διά τήν ὁλικήν σχεδόν σύνθεσιν αὐτῆς ἐκ Δυτικῶν ἐπισκόπων (καί τόν δίκαιον ὡς ἐκ τούτου χαρακτηρισμόν της ὡς τοπικῆς συνόδου τῆς Δυτικῆς Ἐκκλησίας), ἅμα δέ καί διά τό ὅτι τό νομοθετικόν – κανονικόν αὐτῆς ἔργον καί δικαίωμα ἐτέλει ὑπό τόν περιορισμόν τοῦ ΣΤ΄ Κανόνος τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου, οἱ ὅλοι ὑπ’ αὐτῆς ψηφισθέντες Κανόνες, ἰδίᾳ δέ οἱ 3, 4 καί 5, οὐδέποτε ἦτο δυνατόν νά ἔχωσιν ἰσχύν πέραν τῶν ὁρίων τῆς δικαιοδοσίας τῆς Ρωμαϊκῆς Ἐκκλησίας. Ἐάν παρά ταῦτα οἱ ὀπαδοί καί ὑπερασπισταί τοῦ Παπισμοῦ ἐπιμένουν εἰς ἀντίθετον γνώμην, θά ἀπαντήσωμεν ὅτι ἡ ἰσχύς τῶν τριῶν τούτων Κανόνων καί πάλιν περιωρίσθη ἐντός τῶν ὁρίων τῆς δικαιοδοσίας τῆς Δυτικῆς Ἐκκλησίας μετά τήν ψήφισιν τῶν Θ΄, ΙΖ΄ καί KΗ΄ Κανόνων τῆς Δ΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου, τῆς ὁποίας προήδρευσε ο Πάπας Λέων ὁ Ε΄ διά τῶν ἀντιπροσώπων Αὐτοῦ, δι’ ὧν παρεσχέθησαν καί εἰς τόν ἐπίσκοπον – Πατριάρχην Κων/πόλεως τά αὐτά δικαστικά δικαιώματα, περιοριζόμενα, ἀναντιρρήτως καί ταῦτα, ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ ΣΤ΄ Κανόνος τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου, εἰς τά ὅρια τῆς δικαιοδοσίας του, ἅτινα, κατά τά προεκτεθέντα, ρητῶς καί δι’ εἰδικῶν Κανόνων ὡρίσθησαν. Διότι οἱ Κανόνες οὗτοι τῆς Δ΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου εἶναι κανονικῶς καί νομικῶς ἐπικρατέστεροι τῶν Κανόνων τῆς συνόδου τῆς Σαρδικῆς, ὑπό στενήν δέ ἔννοιαν ἑρμηνευόμενοι δύνανται νά θεωρηθῶσιν ὡς καταρ- γοῦντες τελείως τούς ἀντιστοίχους 3, 4 καί 5 Κανόνας τῆς συνόδου ταύτης, τάς διατάξεις τῶν ὁποίων κατά τό πλεῖστον ἀντιγράφουσιν. Οὐδόλως δέ μεταβάλλει τήν «νομικήν» ταύτην ἀλήθειαν τό ὅτι οἱ Κανόνες τῆς συνόδου τῆς Σαρδικῆς ἐκυρώθησαν ὑπό τῆς Πενθέκτης Οἰκουμενικῆς συνόδου. Διότι ὑπό τῆς αὐτῆς συνόδου δέν κατηργήθησαν οὐδέ ἐτροποποιήθησαν κἄν καί οἱ προμνησθέντες ἀντίστοιχοι τοιοῦτοι τῆς Δ΄ Οἰκουμενικῆς, οἵτινες ἀναντιρρήτως διατηροῦσι τήν εἰδικήν αὐτῶν ἰσχύν. Καί εὐλόγως δύναται νά ὑποστηριχθῇ ὅτι ἡ ὑπό τῆς Πενθέκτης Οἰκουμενικῆς συνόδου κύρωσις τῶν Κανόνων καί τῆς συνόδου τῆς Σαρδικῆς ἀπέβλεπε καί εἰς τοῦτο, «νά μή θεωρηθῶσι δηλονότι ὡς καταργηθέντες οἱ Κανόνες οὗτοι, καί δή οἱ 3, 4 καί 5, ὑπό τῶν προμνησθέντων ἀντιστοίχων Κανόνων τῆς Δ΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου, ὡς μεταγενεστέρων καί ἐπικρατεστέρων. Ἐπιπροσθέτως, ὑπό τῆς αὐτῆς Πενθέκτης Οἰκουμενικῆς συνόδου ἐκυρώθησαν καί ἀπέκτησαν ἰσοδύναμον νομικήν ἰσχύν Κανόνων Οἰκουμενικῆς καί οἱ ἀποστολικοί Κανόνες105, καί δή οἱ ΛΔ΄ καί ΛΖ΄, δι’ ὧν ἡ ἐν γένει πνευματική δικαιοδοσία τοῦ ἐπισκόπου – Πάπα Ρώμης ῥητῶς περιορίζεται ἐντός τῶν ὁρίων τοῦ Ρωμαϊκοῦ ἔθνους. Ἐν συνδυασμῷ ὅθεν καί πρός τούς Ε΄ καί Στ΄ Κανόνας τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου, δι’ ὧν, ὡς καί ἐν τοῖς προηγουμένοις εἴπομεν, ἐμμέσως ἐπεκυρώθησαν ἤ ἐπανελή- φθησαν καί οἱ προμνησθέντες ΛΔ΄ καί ΛΖ΄ ἀποστολικοί Κανόνες, ἡ ἰσχύς τῶν 3, 4 καί 5 Κανόνων τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου εἶναι ὁπωσδήποτε τοπική, περιορίζεται δηλαδή ἐντός τοῦ πλαισίου τῶν ὁρίων τῆς Ρωμαϊκῆς Ἐκκλησίας, ὅπως ἐντός τῶν ὁρίων τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Πατριάρχου Κων/ πόλεως περιορίζεται ἡ ἰσχύς τῶν ἀντιστοίχων Κανόνων τῆς Δ΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου, διατηρηθέντων ἀπαραβιάστων τῶν «εἰδικῶν προσόντων» καί «δικαίων» τῶν λοιπῶν τριῶν Ἀνατολικῶν Ἐκκλησιῶν Ἀλεξανδρείας, Ἀντιοχείας καί Ἱεροσολύμων, ἅτινα ρητῶς κατωχυρώθησαν οὐ μόνον διά τῶν μνησθέντων ἀποστολικῶν Κανόνων καί τῶν Ε΄ καί ΣΤ΄ Κανόνων τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς συνόδου, ἀλλά καί ὑπό τόσων ἄλλων Κανόνων τῶν ἑπτά Οἰκουμενικῶν συνόδων, δι’ ὧν καθωρί- σθη καί ἡ κατά σειράν τιμητική τάξις τῆς Πατριαρχικῆς «πενταρχίας», ὡς καί τά «ἰσότιμα δίκαια καί προσόντα» καί ἡ ἐν γένει ἰσότιμος πνευματική δικαιοδοσία τῶν πέντε Πατριαρχῶν106 .

Ἐξ ὅλων τούτων τῶν ἀδιαφιλονικήτων μαρτυριῶν πανηγυρικῶς, φρονοῦμεν, καταφαίνεται πόσον δικαίως ὁ Μ. Φώτιος ἐν μικρᾷ πραγματείᾳ του ὑπό τόν τίτλον «πρός τούς λέγοντας ὡς ἡ Ρώμη πρῶτος θρόνος», διά διαφόρων ἐπιχειρημάτων ὑποστηρίζει ὅτι ἡ σύνοδος τῆς Σαρδικῆς «ἀπέβλεπε μόνον εἰς τήν ἐν τῇ Δύσει Ἐκκλησίαν καί δέν ἔχει κῦρος Οἰκουμενικῆς συνόδου, πολλῷ μᾶλλον ὅτι ἐδέχθη τόν αἱρετικόν Μάρκελλον Ἀγκύρας, οἱ δέ ἐν αὐτῇ συνελθόντες καθῄρεσαν καί ἀνεθεμάτισαν τούς ἐν Φιλιππουπόλει συνελθόντας καί ἀποδόντας τά αὐτά»107. Βεβαιοῦται ὡσαύτως ἡ ἀλήθεια τῶν ὅσων ὁ ἀρχιεπίσκοπος Βουλγαρίας Λέων προσθέτει διά τό ἐπίμαχον θέμα ἐν τῇ συνεχείᾳ τῆς προμνησθείσης ἐπιστολῆς του108, ἅτινα ἔχουσιν ὡς ἑξῆς:

«…Ἔτι δέ ἡ πρώτη σύνοδος ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ ἐκανόνισε τά οἰκεῖα δίκαια προσεῖναι, καί μηδέτερον ἑτέρου ἐπεισπηδᾶν τοῖς ὁρίοις μηδέ τάς ἀλ- λοτρίας ὑποστᾶν τε καί ἑαυτῶν ποιεῖσθαι διοικήσεις. Ἡ δέ δευτέρα σύνοδος, διά τό βασιλείᾳ τήν Ρώμην λαμπρυνθῆναι προέχειν ἀποφηναμένη, οὐ διά τούς κορυφαίους Πέτρον καί Παῦλον, ὁμοίως καί τήν Κων/πολιν, ὡς βασιλείᾳ τιμηθεῖσαν τά ἴσα μετ’ ἐκείνης ἔχειν προ- νόμια ἐψηφίσατο. Ἡ δέ τετάρτη προκρίνει πᾶσι τήν Κων/πολιν, μή ἀνασχομένη προκαθίσαι Βιγίλιον, ἐξ οὗ ἀταξίαι κατά Μηνᾶ ἐποιήθησαν, καί ποινήν παιδικήν Βιγίλιος ἔτισεν. »Ἔτι δέ καί πρό Βιγιλίου Ἰωάννης ὁ τῆς Ρώμης ἀνελθών οὐδέν περί πρωτείου διηνέχθη (ἐβασίλευε δέ τότε Ἰουστινιανός), ἀλλά τήν ἱερατικήν στολήν, ὡς ἔθος τοῖς ἐν Κων/πόλει, περιβαλών, πρός τοῖς εὐωνύμοις μέρεσι τοῦ κατ’ ἐκείνου καιροῦ πατριαρχοῦντος Ἐπιφανίου καθεσθείς, οὐδέν ἐδυσχέρανε…»

»Eἰ δέ λέγεις, ὅτι ἐν Σαρδικῇ διατάσσεται τόν Ρώμης ἐξετάζειν τάς τῶν ἑτέρων ἐνοριῶν ψήφους, πολλαχόθεν ἔχει τό εὐκατάλυτον, πρῶτον μέν, ὅτι τοπική οὖσα ἀνατέτραπται ὑπό τῆς Οἰκουμενικῆς Δ´ συνόδου∙ αὕτη γάρ τῷ Κων/πόλεως Ἀρχιερεῖ μᾶλλον τάς τῶν ἑτέρων κρίσεις ἐξετάζειν ἀπένειμε.

»Δεύτερον, ὅτι ὁ ταύτης προεδρεύσας ὅσιος Κορδούης τῷ Ἀρειανισμῷ ἐπί τῷ τέλει τοῦ βίου, καί τῇ τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου καθαιρέσει ὑπέγραψε, ἐναντία τῇ τε οἰκείᾳ χειρογραφίᾳ καί τή γνώμῃ, ἥν ἔχειν ἐν Σαρδικῆ ἐγνωρίζετο, διαπραξάμενος.

»Ἄλλως τε ὅτι οὗτος, ὁ Κορδούης, τῆς Ρωμαϊκῆς προεδρίας ἔχων τό πρόσωπον, καί τοῦ δικαίου μείζονα τήν χάριν αὐτῇ συνεισενέγκας μάλιστα τηνικαῦτα, οὐ μόνον οὐ παρόντος τοῦ Κων/πόλεως, ἀλλά καί αἱρέσει προσανακειμένου, οὐ τήν τυχοῦσαν σπουδήν ἐποιήσατο∙ πλήν εἰ αὕτη τάς ἔμπροσθεν Οἰκουμενικάς συνόδους, καί μάλιστα τήν πρώτην, ὑπερορᾷ, ἤ ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ τά οἰκεῖα διασῴζεσθαι ἀβίαστα παντελῶς κανονίζει δίκαια· εἰ, οὖν αὕτη τοπική οὖσα τήν οἰκουμενικήν ὑπερορᾷ, ἐν αὐτῷ μάλιστα τῷ μέρει τούτῳ, τίς ἄν αὐτῇ ἐπιβλέψαι;

»Τρίτον, ὅτι Μάρκελλον καί ἄλλους τινάς αἱρεσιώτας, εἰ καί τῆς ἀκριβείας ἀγνοίᾳ, ὅμως ἀθῴους ἀποφηναμένη αἰσχύνην ὤφλησε. Καί γάρ ἡ Ἐκκλησία τοῦ Θεοῦ τάς ἐκείνης ἀλογήσασα ὑπέρ αὐτῶν ὡς ἀμαθεῖς καί ἀνεξετάστους ψήφους, πάσης αὐτούς ἱερωσύνης εἰς τέλος ἐξεκήρυξε. »Τέταρτον, ὅτι μερισθέντες oἱ συνελθεῖν ὁμολογήσαντες ἀλλήλοις, οἱ μέν τήν Σαρδικήν, oἱ δέ τούς Φιλίππους κατέλαβον, καί καταστασιάζοντες ἀλλήλους καθαιρέσεις καί ἀναθεματισμούς ἐψηφίσαντο.

»Πέμπτον, ὅτι ἡ ἐν Καρθαγένῃ σύνοδος… ἔτη δύο καί δέκα εἰς ἀκρίβειαν ἐξαναλώσασα τῶν ζητουμένων, οὐ μόνον οὐδέν αἰνέσιμον ἀπένειμε τῇ ἐν Σαρδικῇ, ἀλλ’ οὐδ’ ὅτι γέγονεν εἰδέναι ἠξίωσεν. Εἰς δέ τούς Κανόνας ἐγκύψασα τῆς Α΄ συνόδου, γράφει ἀποτόμως πρός Κελεστῖνον (ἤδη γάρ οὗτος τρίτος ἀπό Ζωσίμου τόν θρόνον ἐχειρίζετο Ρώμης) μηκέτι τολμᾶν τόν ἀρχιερέα τῆς Ρώμης τάς ἑτέρας ἀναψηλα- φᾶν ψήφους, ὡς μηδενός Κανόνος τούτου κελεύοντος. »Ὅτι καί ἡ ἐν Βενεθάλοις σύνοδος πάλιν τοῖς τῆς Α΄ ἐξακολουθήσασα Κανόσι, τούς μέν ὑπό τόν Ρώμης ἐπισκόπους ταῖς ἐκείνου συνοδικαῖς ψήφοις ὑπείκειν ἐκέλευσε, τούς δέ ὑπό τόν Ἀλεξανδρείας τοῦ σφῶν ἀρχιερέως, καί τούς ἄλλους ὁμοίως».

Τοιαύτας κρίσεις περί τῆς συνόδου τῆς Σαρδικῆς καί τῶν ἀπαρτισάντων αὐτήν Δυτικῶν ἐπισκόπων προσθέτει ἐν τῇ προμνησθείσῃ ἐπιστολῇ του καί ὁ ἀρχιεπίσκοπος Βουλγαρίας Λέων. Εἰς πάσας ὅμως τάς περί τῆς συνόδου ταύτης κρίσεις καί παρατηρήσεις θά προσθέσωμεν καί ἡμεῖς ὅτι οἱ μέν Γ΄ καί Δ΄ Κανόνες τῆς συνόδου ταύτης δέν εἶναι κἄν, καθ’ ἡμᾶς, «Κανόνες δικαίου», διότι ἀπέμειναν ἁπλαί εἰσηγητικαί πρός τήν σύνοδον προτάσεις μή περιβληθεῖσαι τήν ἔγκρισιν τῆς συνόδου· πάντες δέ οἱ Κανόνες της καί ἰδιαιτέρως οἱ περί ὧν ὁ λόγος Γ΄, Δ΄ καί Ε΄ ἀποτελοῦσιν ἀκριβῶς, ὡς προείπομεν, μίαν τῶν σοβαρωτέρων μαρτυριῶν ἐναντίον τοῦ παπικοῦ «πρωτείου ἐξουσίας κλπ.».

Ἀποδεικνύεται δέ εὐχερῶς, φρονοῦμεν, τό ὀρθόν καί βάσιμον τῆς πρώτης ἡμετέρας παρατηρήσεως ἐκ τοῦ ὅτι οὔτε εἰς τήν ἀρχήν, οὔτε εἰς τό μέσον, οὔτε εἰς τό τέλος τῶν ρηθέντων Γ΄ καί Δ΄ Κανόνων ὑπάρχει ἡ «ρητή» ὑπό τῆς συνόδου ἔγκρισις καί κύρωσίς των, ἡ εἰς ὅλους τούς λοιπούς Κανόνας της (πλήν τοῦ ΙΗ΄) στερεοτύπως ἀναφερομένη διά τῶν «ἤρεσεν, τά λεχθέντα ἤρεσεν…κλπ.». Εἰς ὅλους δηλαδή τούς λοιπούς Κανόνας καί τῆς συνόδου ταύτης ἀναφέρεται ρητῶς ἡ ὑπό τῆς συνόδου ἔγκρισις τῆς δι’ ἕκαστον Κανόνα γενομένης προτάσεως ὑπό τῶν διαφόρων εἰσηγητῶν. Οὕτως ὁ Α΄ Κανών ἄρχεται ὡς ἑξῆς: «Ὅσιος ἐπίσκοπος πόλεως Κορδούης εἶπεν…» καί καταλήγει· « ἅπαντες εἶπον ἀρέσκει πᾶσιν». Ὁ Β΄ ἄρχεται ἐπίσης, « Ὅσιος ἐπίσκοπος εἶπεν…», καί καταλήγει, «.. εἰ τοίνυν ἀρέσκει ἡ γνώμη αὕτη ἀποκρίνεσθε. Ἀπεκρίναντο, τά λεχθέντα ἤρεσεν». Ἐν τῷ Γ΄ ὅμως καί τῷ Δ΄ Κανόνι δέν ἀναφέρεται οὐδεμία ἀποδοχή τῶν ὑπό τοῦ Ὁσίου Κορδούης καί τοῦ ἐπισκόπου Γαυδεντίου γενομένων σχετικῶν προτάσεων. Ὁ Ε΄ ἀντιθέτως, οὐ μόνον ἄρχεται διά τῶν «Ὅσιος ἐπίσκοπος εἶπεν· ἤρεσε κλπ…», ἀλλά καί καταλήγει: «..Ἀπεκρίναντο πάντες∙ ἀρέσκει». Ὁ ΣΤ´, ὡσαύτως, καταλήγει: «…ἀπεκρίναντο πάντες∙ ἀρέσκει». Ὁ Ζ΄, ἐπίσης· «ἀπεκρίναντο πάντες∙ καί τοῦτο ὁριζέσθω». Ὁ Η΄, ὁμοίως μέ τήν αὐτήν φράσιν. Ὁ Θ΄ μέ τήν φράσιν «…ἅπαντες ἀπεκρίναντο ἀρέσκει αὐτοῖς… τήν συμβουλήν ταύτην». Ὁ Ι΄ ἐπίσης· «…ἅπαντες εἶπον∙ ἀρέσκει αὐτοῖς τήν συμβουλήν ταύτην». Ὁ ΙΑ΄ καταλήγει: «…οἱ ἐπίσκοποι εἰρήκασι∙ καί τήν γνώμην ταύτην πρε- πωδεστάτην ὁρίζομεν». Ὁ IB΄, μέ τήν φράσιν «…ἅπαντες οἱ ἐπίσκοποι εἶπον ἀρέσκει ἡ διατύπωσις». Ὁ ΙΓ΄, «ἅπαντες εἰς τόν ἀρέσκει ἡ κρίσις». Ὁ ΙΔ΄ ἔχει τήν ἔγκρισιν εἰς τό μέσον: «… πάντες οἱ ἐπίσκοποι εἰρήκασι…». Ὁ ΙΕ΄, καταλήγει «…ἅπαντες εἰρήκασι∙ καί οὗτος ὁ ὅρος ἔσται ἀσάλευτος». Ὁ ΙΣΤ΄, ὁμοίως… «…οὗτοι οἱ ὅροι φυλαττέσθωσαν». Ὁ ΙΖ’ «…ἅπαντες εἰρήκασιν ἤρεσε∙ καί τοῦτο». Ὁ ΙΗ΄ ἀρχόμενος διά τῶν «Γαυδέντιος ἐπίσκοπος εἶπεν…», δέν ἀναφέρει συνοδικήν ἔγκρισιν. Ὁ ΙΘ΄ καταλήγει μέ τήν φράσιν: «πάντες εἶπον∙ ἡ γνώμη ἀρέσκει». Ὁ Κ΄ ὁμοίως: «…ἅπαντες ἀπεκρίναντο∙ πρέπει καί ἀρέσκει ἡ γνώμη αὕτη»· καί τέλος ὁ ΚΑ΄, καταλήγει ἐπίσης διά τῶν «…ἅπαντες εἶπον∙ ὁριζέσθω καί τοῦτο».

Ἐφ’ ὅσον λοιπόν ἐν τῷ Γ´ καί Δ´ Κανόνι (περί ὧν ἤδη ὁ λόγος) δέν ἀναφέρεται ἡ ἀπαραίτητος ρητή ἔγκρισις τῶν γενομένων προτάσεων ὑπό τῶν λοιπῶν μελῶν τῆς συνόδου, ἀπέμειναν αὗται, καθ’ ἡμᾶς, «ἁπλαί εἰσηγητικαί προτάσεις» μή περιβληθεῖσαι τήν ἰσχύν «Κανόνων δικαίου». Ἐπιπροσθέτως, καί ὡς συνάγεται ἐκ τῆς ὅλης διατυπώσεως τοῦ Ε΄ Κανόνος (ἀρχομένου διά τῶν: «Ὅσιος ἐπίσκοπος εἶπεν∙ ἤρεσεν ἵν’ εἴ τις ἐπίσκοπος καταγγελθείη…», καί καταλήγοντος «…ἀπεκρίναντο οἱ ἐπίσκο- ποι, τά λεχθέντα ἤρεσεν»), ἱκανά σημεῖα τῶν προτάσεων τῶν Γ΄ καί Δ΄ Κανόνων περιελήφθησαν εἰς τόν Κανόνα τοῦτον. Εἶναι ὅθεν πρόδηλον καί ἐκ τούτου ὅτι αἱ προτάσεις τῶν Γ΄ καί Δ΄ Κανόνων, μή γενόμεναι δεκταί ὑπό τῆς συνόδου διά τῆς ἐπακολουθησάσης σιωπῆς, συνεχω- νεύθησαν ὑπό τοῦ Ὁσίου Κορδούης ὡς προέδρου εἰς τήν πρότασιν τοῦ Ε΄ Κανόνος, ἥτις καί ἐνεκρίθη ὑπό τῆς συνόδου καί τοιουτοτρόπως μόνον ὁ Κανών οὗτος περιεβλήθη καί ἔχει διά τό ἐπίμαχον θέμα νομικήν- κανονικήν ἰσχύν.

Διά τοῦτο δέ προφανῶς καί ἐν τῷ κώδικι τοῦ Μονάχου (122 Ἀν. IB΄ σ. 78)109 ὑπάρχει χαρακτηριστικόν σχόλιον τοῦ Νομοκάνονος εἰς τόν Ε΄ μόνον Κανόνα τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου, οὐχί ἄσχετον πρός τόν Μ. Φώτιον (Η. Jugie, Hergenrother III, 117-119), ἔχον ὡς ἑξῆς: «Ἐκ τούτου τοῦ Κανόνος τό ρωμαϊκόν ἦρται εἰς ἀλαζονείαν, καί τοῦτον ὡς τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου πάλαι προβαλλόμενοι, ὑπό τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου ἑάλωσαν κακοῦργοι οἱ τότε τῶν ρωμαίων προεδρεύοντες, ὡς αὐτό δηλοῖ τό συνοδικόν προίμιον τῆς ἐν Καρθαγένῃ. Πλήν οὐδέ οὗτος αὐτοῖς ὁ Κανών πλέον τι χαρίζεται τῶν ἄλλων Κανόνων, κἄν ἀλόγως τοῦτο δοκῶσι… Πρόδηλον, ὅτι οὗτος περί μόνον τῶν ἐν Δύσει ἐκπεφώνηται, διότι καί ὁ Ὅσιος καί οἱ σύν αὐτῷ ἐκθέμενοι τούς Κανόνας ἐκ τῶν μερῶν ἐκείνων ἦσαν∙ ἐν γάρ τῇ Ἀνατολῇ οὐδαμῶς μέχρι τοῦ νῦν συνήθεια τοιαύτη κεκράτηκε».

Διά τοῦτο ὡσαύτως καί ὁ Ζωναρᾶς ἐξηγῶν τόν αὐτόν Κανόνα ἐπαναλαμβάνει σχεδόν τά αὐτά110. «…Ἐκ τούτου τοῦ Κανόνος οἱ τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης ἀρχιερεῖς αὐχοῦσι ἐκδεδόσθαι αὐτοῖς τάς ἐκκλήτους πάσας τῶν ἐπισκόπων πρός αὐτούς ἀναφέρεσθαι, τῆς πρώτης Οἰκουμενικῆς συνόδου, τῆς ἐν Νικαίᾳ, τοῦτον εἶναι τόν Κανόνα ψευδῶς λέγοντες· ὅπερ ἐν τῇ κατά τήν Καρθαγένην ἀθροισθείσῃ συνόδῳ προταθέν ἠλέγχθη μή ἀληθεύειν, ὡς ἡ πρό τῶν Κανόνων τῆς αὐτῆς συνόδου γραφή παριστᾷ. Οὔτε οὖν τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου ἐστίν ὁ Κανών, οὔτε πάσας τάς ἐκκλήτους τῶν ἐπισκόπων ἀνατίθησιν αὐτῷ, ἀλλά τῶν ὑποκειμένων αὐτῷ. Ὑπέκειντο δέ τότε τῇ Ρωμαίων Ἐκκλησίᾳ αἱ Δυτικαί πᾶσαι σχεδόν Ἐκκλησίαι».

Ἀσχέτως ὅμως τοῦ βασίμου ἤ μή τῆς ἐνστάσεως ἡμῶν περί τῶν Γ΄ καί Δ΄ Κανόνων τῆς περί ᾗς συνόδου, καί ἄν ἔτι ἤθελον οὗτοι θεωρηθῇ ὡς «Κανόνες δικαίου» (διότι περιελήφθησαν μεταξύ τῶν Κανόνων τῆς συνόδου ταύτης), ἐκ τῆς ὅλης διατυπώσεως τόσον αὐτῶν, ὅπως καί πάντων τῶν λοιπῶν Κανόνων τῆς αὐτῆς συνόδου, προβάλλει ἡ ἀναν- τίρρητος ἀλήθεια ὅτι oἱ εἰσηγηταί των –ὅπως καί ὅλων τῶν λοιπῶν– Ὅσιος Κορδούης καί ἐπίσκοπος Γαυδέντιος ἀναγνωρίζουσι διά τῶν προτάσεών των μόνον τήν σύνοδον ὡς ἀνωτάτην πνευματικήν, διοικητικήν καί δικαστικήν ἐξουσίαν καί ἀρχήν τῆς Ἐκκλησίας καί παρ’ αὐτῆς ζητοῦσι τήν ἔγκρισιν τῶν προτάσεών των. «Εἰ δοκεῖ ὑμῖν τῇ ἀγάπῃ Πέτρου τοῦ ἀποστόλου τήν μνήμην τιμήσωμεν καί γρα- φῆναι…κλπ.», λέγει ὁ προεδρεύων τῆς συνόδου Ὅσιος Κορδούης ἐν τῇ προτάσει του εἰς τόν Γ΄ Κανόνα, καί διά τῶν «…ἤρεσεν…» – τῇ συνόδῳ – ἄρχεται ὁ Ε΄ Κανών. Ἡ τοιαύτη λοιπόν τῶν προτάσεων τῶν ἐπιμάχων τούτων Κανόνων (ἀλλά καί ὅλων, ἐπαναλαμβάνομεν, τῶν λοιπῶν Κανόνων τῆς συνόδου ταύτης) διατύπωσις καί ἡ «κυριαρχικῷ δικαίῳ» ἔγκρισις καί κύρωσίς των ὑπό τῆς συνόδου δέν ἀποτελοῦσι τήν τρανοτέραν ἀπόδειξιν τῆς πρό τούτων ἀνυπαρξίας «θείῳ δικαίῳ» τοῦ Παπικοῦ «πρωτείου…»; Διότι, ἐάν ὁ ἐπίσκοπος – Πάπας Ρώμης εἶχε «θείῳ δικαίῳ» καί ὡς διάδοχος τοῦ ἀποστόλου Πέτρου τό ὕπατον δικαίωμα τῆς μοναρχικῆς διοικήσεως τῆς Ἐκκλησίας καί τῆς ἐκδικάσεως κατ’ ἔφεσιν τῶν μεταξύ τῶν ἐπισκόπων ἤ μητροπολιτῶν διαφορῶν, ἀναντιρρήτως οὐδέ λόγος κἄν ὑπῆρχε ψηφίσεως καί εἰδικῶν συνοδικῶν Κανόνων πρός κύρωσιν ἤ ἀναγνώρισιν τοῦ δικαιώματος τούτου. Ἀλλά καί ὡς ἐκ περισσοῦ ἐάν ἐκρίνετο ἀναγκαία ἡ συνοδική ἀναγνώρισις τοῦ τοιούτου δικαιώματος, οἱ προτείναντες τούς Γ΄ καί Δ΄ Κανόνας, ὅπως καί τόν Ε΄ δυτικοί, μάλιστα, ἐπίσκοποι ὤφειλον νά εἴπωσι πρός τήν σύνοδον: «Ἐπεί δέ τῷ μακαριωτάτῳ ἐπισκόπῳ Ρώμης ἀνήκει τό δικαίωμα, ἡ ἐξουσία, ὡς διαδόχῳ τοῦ ἀποστόλου Πέτρου, τοῦ κρίνειν καί δικάζειν κατ’ ἔκκλησιν τάς μεταξύ τῶν ἐπισκόπων διαφοράς, δεῖ τό δικαίωμα τοῦτο καί ὑφ’ ἡμῶν κυρωθῆναι..». Οὐδέποτε θά ἔλεγον, «…εἰ δοκεῖ ἡμῖν τῇ ἀγάπῃ Πέτρου τοῦ ἀποστόλου τήν μνήμην τιμήσωμεν, ἐξαρτῶντες οὕτω ἀπό τήν κρίσιν καί τήν… ἀγάπην τῆς συνόδου τήν παροχήν εἰς τόν ἐπίσκοπον Ρώμης τοῦ δικαιώματος τοῦ περιφήμου «ἐκκλήτου» καί ἀναγνωρίζοντες αὐτήν ὡς τήν μόνην «δικαιοπάροχον καί δικαιοδότιδα» ἐξουσίαν καί ἀρχήν. Ἐάν, ἐπαναλαμβάνομεν, εἶχεν ὁ ἀπόστολος Πέτρος τό δικαίωμα τοῦτο «θείῳ δικαίῳ» καί ἀκολούθως ὁ ἐπίσκοπος Ρώμης ὡς διάδοχός του, δέν θά παρεκαλεῖτο ἡ σύνοδος «νά τιμήσῃ τήν μνήμην» τοῦ ἀποστόλου Πέτρου. Θά ὑπεδεικνύετο τό πολύ ἁπλῶς καί ὡς ἐκ περισσοῦ ἡ πρόσθετος βεβαίωσις καί ἀναγνώρισις τοῦ ἐν λόγῳ δικαιώματος.

Οἱ τρεῖς λοιπόν οὗτοι Κανόνες τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου, τούς ὁποίους ἐπικαλεῖται ὁ Παπισμός πρός θεμελίωσιν τοῦ «πρωτείου του» ἐπί τοῦ «κα- νονικοῦ δικαίου», ἀποτελοῦσι ἀκριβῶς μίαν ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων μαρτυ- ριῶν ἐναντίον τοῦ «πρωτείου». Διότι εἶναι ὅλως πρόδηλον ἐξ αὐτῶν, ὅτι εἰς τάς συνειδήσεις τῶν εἰσηγητῶν τῶν δυτικῶν ἐπισκόπων (ὧν ὁ πρῶτος, ὁ Ὅσιος Κορδούης, ἀντιπρόσωπος τοῦ ἐπισκόπου Ρώμης Ἰουλίου) δέν ὑπῆρχε ἔννοια προϋπάρξεως ὑπεροχῆς, «πρωτείου» τινός τοῦ ἐπισκόπου Ρώμης, εἴτε πνευματικοῦ εἴτε διοικητικοῦ ἤ δικαστικοῦ ἐπί ἄλλων ἐπισκόπων, καί τῆς δικαιοδοσίας του ἀκόμη (πολύ δέ περισσότερον ἐπί τῆς ὅλης Ἐκκλησίας), ὡς ἐπίσης ἔννοια ὑπάρξεως «θείῳ δικαίῳ» παρεμφε- ροῦς δικαιώματος εἰς τόν ἀπόστολον Πέτρον. Διά τοῦτο παρακαλεῖται ἡ σύνοδος νά «τιμήσῃ» διά τῶν Κανόνων τούτων τήν μνήμην τοῦ ἀποστόλου Πέτρου, παρέχουσα εἰς τόν ἐπίσκοπον Ρώμης τά προτεινόμενα δικαιώματα. Ἐκ τῆς ὅλης δέ διατυπώσεώς των διακηρύσσεται πανηγυρικῶς ὅτι: α. ἡ περί ἧς σύνοδος ἦτο ἡ ὑπερτάτη ἀρχή καί ἐξουσία τῆς Δυτικῆς βεβαίως Ἐκκλησίας, ἐφόσον ἀναντιρρήτως ἦτο τοπική· β. ὅτι, ὡς ὀρθῶς παρατηροῦσιν ὁ μακαριστός Ἀρχιεπίσκοπος κυρός Χρυσόστομος Παπαδόπουλος καί ὁ μακαριστός καθηγητής Ἀρχ. Β. Στεφανίδης, «ἁπλῆ ἐπιστασία» ἀνετέθη διά τῶν Κανόνων τούτων, καί δή τοῦ Ε΄, ὑπό τῆς συνόδου εἰς τόν ἐπίσκοπον Ρώμης πρός δικαίαν ἀναθεώρησιν δίκης ἐπισκόπου, ἐφ’ ὅσον, δικασθείς οὗτος ὑπό ἐπισκόπων τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας καί θεωρῶν ἑαυτόν ἀδικηθέντα ἤθελε προσφύγῃ εἰς αὐτόν καί γ. ὅτι ἡ «δοτή» αὕτη ἐξουσία τῆς ἐπιστασίας πρός ἐξασφάλισιν «δικαίας κρίσεως» πρός ἐκκαλοῦντας ἐπισκόπους ἀναντιρρήτως περιωρίζετο, κατά τά προεκτεθέντα, μόνον εἰς τούς ἐπισκόπους τῆς δικαιοδοσίας τῆς Δυτικῆς Ἐκκλησίας. Διότι μόνον ἐπ’ αὐτῶν εἶχε δικαιο- δοσίαν ὁ ἐπίσκοπος Ρώμης κατά τάς ρητάς διατάξεις τῶν Ε΄ καί Στ΄ Κα- νόνων τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου καί τῶν ΛΔ΄ καί ΛΖ΄ ἀποστολικῶν τοιούτων. Συνεπῶς, μόνον οἱ ἐπίσκοποι τῆς Δυτικῆς Ἐκκλησίας, ἐάν ἔκριναν ἑαυτούς ἀδικηθέντας ὑπό τῶν ὁμοχωρίων των – τῆς ἐπαρχίας τῆς αὐτῆς – ἐπισκόπων, εἶχον τό δικαίωμα νά προσφύγωσι πρός αὐτόν κατ’ ἔφεσιν διά τήν ἀναθεώρησιν τῆς δίκης των ὑπό γειτνιώντων ἐπισκόπων ἤ διά τήν κρίσιν τῆς ἐφέσεώς των καί ὑπό ἄλλων ἐπισκόπων ἐκλεγομένων κατά τόν Ε΄ Κανόνα ὑπό τοῦ ἐπισκόπου-Πάπα Ρώμης κατά τήν κρίσιν αὐτοῦ.

Leave a reply

Your email address will not be published.