Β. Τό συνοδικόν πολίτευμα, ἡ συνοδική διοίκησις τῆς πρώτης ἐν Ἱεροσολύμοις Ἐκκλησίας καί τό ἐν τῇ διοικήσει «ἰσότιμον» τῶν δώδεκα ἀποστόλων

Β. Τό συνοδικόν πολίτευμα, ἡ συνοδική διοίκησις τῆς πρώτης ἐν Ἱεροσολύμοις Ἐκκλησίας καί τό ἐν τῇ διοικήσει «ἰσότιμον» τῶν δώδεκα ἀποστόλων

Ὅτι ἡ Ἐκκλησία ἔχει ἀπ’ ἀρχῆς τῆς ἱδρύσεώς της ὡς σύστημα διοική- σεως τόν συνοδικόν θεσμόν βεβαιοῦται ἀπολύτως, ὡς προείπομεν, οὐ μό- νον ἐκ πολλῶν ἱστορικῶν πηγῶν, ἀλλά καί ὑπό τῆς Γραφῆς18. Οὕτω, κατ’ ἀρχήν συνοδικῶς εἰσάγεται εἰς τήν χορείαν τῶν Ἀποστόλων ὁ Ματθίας, εἰς ἀντικατάστασιν τοῦ Ἰούδα τοῦ Ἰσκαριώτου. Τό σχετικόν χωρίον ἔχει ὡς ἑξῆς:

α. Πράξ. Α΄ 15-26. «Καί ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις ἀναστάς Πέτρος ἐν μέσῳ τῶν μαθητῶν εἶπεν∙ ἦν τε ὄχλος ὀνομάτων ἐπί τό αὐτό ὡς ἑκατόν εἴκοσι. Ἄνδρες ἀδελφοί, ἔδει πληρωθῆναι τήν Γραφήν ταύτην ἥν προεῖπε τό Πνεῦμα τό Ἅγιον διά στόματος Δαυΐδ περί Ἰούδα τοῦ γενομένου ὁδηγοῦ τοῖς συλλαβοῦσι τόν Ἰησοῦν. Ὅτι κατηριθμημένος ἦν σύν ἡμῖν… καί τήν ἐπισκοπήν αὐτοῦ λάβοι ἕτερος. Δεῖ οὖν τῶν συνελθόντων ἡμῖν ἀνδρῶν ἐν παντί χρόνῳ ἐν ᾧ εἰσῆλθε καί ἐξῆλθεν ἐφ’ ὑμᾶς ὁ Κύριος Ἰησοῦς, ἀρξάμενος ἀπό τοῦ βαπτίσματος Ἰωάννου ἕως τῆς ἡμέρας ἧς ἀνελήφθη ἀφ’ ἡμῶν, μάρτυρα τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ γενέσθαι σύν ἡμῖν ἕνα τούτων. Καί ἔστησαν δύο, Ἰωσήφ τόν καλούμενον Βαρσαβᾶν, ὅς ἐπεκλήθη Ἰοῦστος, καί Ματθίαν. Καί προσευξάμενοι εἶπον σύ∙ Κύριε, καρδιογνῶστα πάντων, ἀνάδειξον ὅν ἐξελέξω ἐκ τούτων τῶν δύο ἕνα, λαβεῖν τόν κλῆρον τῆς διακονίας ταύτης καί ἀποστολῆς, ἐξ ἧς παρέβη Ἰούδας… Καί ἔδωκαν κλήρους αὐτῶν, καί ἔπεσε κλῆρος ἐπί Ματθίαν, καί συγκατεψηφίσθη μετά τῶν ἕνδεκα ἀποστόλων».

Ἐκ τῆς ἁπλῆς ἀναγνώσεως τοῦ χωρίου τούτου βεβαιοῦται, ὅτι ὁ ἀπόστολος Πέτρος εἰσηγεῖται ἁπλῶς εἰς τούς λοιπούς μαθητάς, οἵτινες μετά τῶν ἀποστόλων ἦσαν «ὡς ἑκατόν εἴκοσι…» (διότι αὐτήν τήν ἔννοιαν ἔχει τό «ἦν τε ὄχλος ὀνομάτων … ὡς 120, τῆς λέξεως «ὄχλος» σημαινούσης ἐνταῦθα τό «πλῆθος», πρβλ. καί Πράξ. ΣΤ΄ 7), τήν λῆψιν ὑφ’ ὅλων τῶν μαθητῶν τῆς συνοδικῆς – συλλογικῆς ἀποφάσεως. Ἐμφανίζεται οὗτος εἰς τήν πρώτην ταύτην συνοδικήν ἀπόφασιν τῆς πρώτης Ἐκκλησίας – ὅλων τῶν μαθητῶν – ὡς εἰσηγητής τοῦ θέματος, ἐκ τούτου δέ –καί ἐξ ἄλλων τινῶν ὁμοίων εἰσηγήσεων ἤ ἐνεργειῶν, μέ τάς ὁποίας ἐν συνεχείᾳ θά ἀσχοληθῶμεν– φαίνεται ἡ διακεκριμένη τιμητική θέσις19 , ἥν εἶχεν ἐν τῷ σώματι τῶν ἀποστόλων καί δι’ ἥν τῷ ἀπενεμήθη ὑπό τῆς Ἐκκλησίας ὁ τιμητικός τίτλος τοῦ «κορυφαίου» –τοῦ πρώτου τῇ τάξει– ὅπως ὁ αὐτός τίτλος ἀπενεμήθη καί εἰς τόν ἀπόστολον Παῦλον. Δέν διοικεῖ ὅμως αὐτός μόνος τήν πρώτην Ἐκκλησίαν, δέν ἀποφασίζει μόνος. Ἡ ἐκλογή τοῦ Ματθίου γίνεται ὑφ’ ὅλων τῶν μαθητῶν – τοῦ «σώματος» τῆς Ἐκκλησίας (Πράξ. Β΄ 47, ΙΕ΄ 22, Κ΄ 17 κ.ἄ.) καί οὐχί μόνον ὑπό τοῦ ἀποστόλου Πέτρου ἤ καί ὑπό μόνον τῶν ἕνδεκα ἀποστόλων, δι’ οὕς γίνεται καί εἰδική διάκρισις εἰς τό τέλος τοῦ χωρίου (στίχ. 26). «Καί ἔδωκαν κλήρους αὐτῶν… Καί συγκατεψηφίσθη μετά τῶν ἕνδεκα ἀποστόλων»20 .

Ἐκ τῶν ἐν τῷ χωρίῳ λοιπόν τούτῳ ἀναφερομένων «…ἦν τε ὄχλος ὀνο- μάτων –μαθητῶν– ἐπί τό αὐτό ὡς ἑκατόν εἴκοσι…», «…καί προσευξάμενοι εἶπον…», «καί ἔδωκαν κλήρους αὐτῶν…», βεβαιοῦται ὅτι ὑφ’ ὅλων τῶν μαθητῶν καί οὐχί μόνον ὑπό τοῦ ἀποστόλου Πέτρου (ἤ καί τῶν ἕνδεκα ἀποστόλων μόνον) ἐγένετο ἡ ἐκλογή τοῦ Ματθίου. Δέν προσηυχήθησαν καί δέν ἔδωκαν κλήρους οὔτε οἱ ἀπόστολοι μόνοι. Ἄν συνέβαινε τοιοῦτόν τι, θά ἐλέγετο ἐν τῷ χωρίῳ «…Καί προσευξάμενοι οἱ ἀπόστολοι…», «καί ἔδωκαν κλήρoυς οἱ ἀπόστολοι…», δι’ οὕς, ἐπαναλαμβάνομεν, γίνεται εἰς τό τέλος τοῦ χωρίου εἰδική διάκρισις. Ἡ λῆψις ἄρα τῆς ἀποφάσεως διά τήν ἐκλογήν τοῦ Ματθίου ἐγένετο συνοδικῶς – συλλογικῶς, ὑφ’ ὅλων τῶν μαθητῶν-μελῶν τοῦ σώματος τῆς πρώτης Ἐκκλησίας καί ἐν ἰσοτιμίᾳ αὐτῶν, θεωρουμένου μάλιστα καί αὐτοῦ τοῦ Κυρίου ὡς «παρόντος» καί ἄρα μή δυναμένου ἄλλου τινός ὅπως ἀντιπροσωπεύσῃ αὐτόν. Καί περί τούτου δέ ὁ Ἅγ. Ἰωάν. ὁ Χρυσόστομος ἐν τῇ 3ῃ Ὁμιλ. εἰς τάς Πράξ. Ἀποστ. (Ἑ.Π. τ. 60, σ. 33) γράφει: «…ὅτι τοῦ παρεῖναι αὐτοῖς τόν Χριστόν τεκμήριον μέγιστον τοῦτο. Καθάπερ γάρ παρών ἐξελέγετο, οὕτω καί ἀπών…».

β. Μετά τήν διά συνοδικῆς ἀποφάσεως ἐκλογήν τοῦ ἀποστόλου Ματθίου συνοδικῶς ἐπίσης εἰσήχθησαν εἰς τήν ἱερατικήν διακονίαν τῆς Ἐκκλησίας οἱ πρῶτοι διάκονοι. Τό σχετικόν χωρίον (Πράξ. ΣΤ΄ 1-7) ἔχει ὡς ἑξῆς:

«Ἐν δέ ταῖς ἡμέραις ταύταις πληθυνόντων τῶν μαθητῶν21 ἐγένετο γογγυσμός τῶν Ἑλληνιστῶν πρός τούς Ἑβραίους, ὅτι παρεθεωροῦντο ἐν τῇ διακονίᾳ τῇ καθημερινῇ αἱ χῆραι αὐτῶν. Προσκαλεσάμενοι δέ οἱ δώδεκα τό πλῆθος τῶν μαθητῶν εἶπον∙ οὐκ ἀρεστόν ἐστιν ἡμᾶς καταλείψαντας τόν λόγον τοῦ Θεοῦ διακονεῖν τραπέζαις. Ἐπισκέψασθε οὖν, ἀδελφοί, ἄνδρας ἐξ ὑμῶν μαρτυρουμένους ἑπτά πλήρεις Πνεύματος Ἁγίου, καί σοφίας, οὕς καταστήσομεν ἐπί τῆς χρείας ταύτης. Ἡμεῖς δέ τῇ προσευχῇ καί τῇ διακονίᾳ τοῦ λόγου προσκαρτερήσομεν. Καί ἤρεσεν ὁ λόγος ἐνώπιον παντός τοῦ πλήθους καί ἐξελέξαντο Στέφανον, ἄνδρα πλήρη πίστεως καί Πνεύματος Ἁγίου, καί Φίλιππον καί…, οὕς καί ἔστησαν ἐνώπιον τῶν ἀποστόλων, καί προσευξάμενοι ἐπέθηκαν αὐτοῖς τάς χεῖρας. Ἐκλέγονται λοιπόν καί οἱ πρῶτοι διάκονοι τῆς Ἐκκλησίας ὑπό τοῦ ὅλου σώματος αὐτῆς –τοῦ πλήθους τῶν μαθητῶν– συνοδικῶς, ὅπως καί ὁ ἀπόστολος Ματθίας, καί εἰσάγονται εἰς τήν διακονίαν οὐχί μόνον ὑπό τοῦ ἀποστόλου Πέτρου, ἀλλ’ ὑπό τῶν δώδεκα, ἰσοτίμως καί ὁμαδικῶς ἐνερ- γούντων. Οἱ δώδεκα, καί οὐχί μόνον ὁ ἀπόστολος Πέτρος, προσκαλοῦσι τό πλῆθος τῶν μαθητῶν, οἱ δώδεκα δηλοῦσιν ὅτι θά καταστήσωσι –θά διορίσωσι, θά ἀναδείξωσι– τούς ἐκλεγησομένους ὑπό τοῦ πλήθους τῶν μαθητῶν ἐπί τῆς περί ἧς ἐπρόκειτο διακονίας∙ οἱ δώδεκα προσεύχονται ὁμοῦ πρό τῆς χειροτονίας καί οἱ δώδεκα, πάλιν ὁμοῦ, ἰσοτίμως ἐπιθέ- τουσιν αὐτοῖς τάς χεῖρας, ἵνα μεταδώσωσιν εἰς αὐτούς χάρισμα. Οὐδεμία διάκρισις πρωτείου τινός, τιμῆς ἁπλῶς ἔστω (πολύ δέ περισσότερον «πρωτείου» διοικητικῆς ἐξουσίας κλπ. ἐπί τῶν λοιπῶν ἀποστόλων καί ἐπί τῆς ὅλης Ἐκκλησίας…) γίνεται διά τόν ἀπόστολον Πέτρον. Οἱ δώδεκα ἰσοτίμως καί ὁμαδικῶς ἐμφανίζονται ὡς ἑνιαῖον σῶμα διοικήσεως τῆς Ἐκκλησίας καί ἀποφασίζουσιν καί ἐνεργοῦσιν ὁμαδικῶς, συνοδικῶς.

Ἀλλά καί ὀλίγον προηγουμένως (αὐτόθι, Δ΄ 34) ὁ Εὐαγγελιστής Λουκᾶς γράφει: «Ὅσοι γάρ κτήτορες χωρίων ἤ οἰκιῶν ὑπῆρχον, πωλοῦντες ἔφερον τάς τιμάς τῶν πιπρασκομένων καί ἐτίθουν παρά τούς πόδας τῶν ἀποστόλων». Καί ἐν συνεχείᾳ – «Ἰωσῆς δέ ὁ ἐπικληθείς Βαρνάβας ὑπό τῶν ἀποστόλων…, ὑπάρχοντος αὐτῷ ἀγροῦ, πωλήσας ἤνεγκε τό χρῆμα, καί ἔθηκε παρά τούς πόδας τῶν ἀποστόλων». Καί κατωτέρω (στίχ. 36-37). «…Ἀνήρ δέ τις Ἀνανίας ὀνόματι… ἐπώλησε κτήμα καί ἐνοσφίσατο ἀπό τῆς τιμῆς… καί ἐνέγκας μέρος τι παρά τούς πόδας τῶν ἀποστόλων ἔθηκε…». Δέν προσφέρονται αἱ δωρεαί μόνον εἰς τόν ἀπόστολον Πέτρον, προσφέρονται εἰς ὅλους τούς ἀποστόλους, ὡς εἰς ἑνιαίαν διοίκησιν τῆς Ἐκκλησίας, διοίκησιν συνοδικήν, συλλογικήν. Ὡσαύτως δέ ὁ Ἰωσῆς δέν μετονομάζεται Βαρνάβας μόνον ὑπό τοῦ ἀποστόλου Πέτρου, ἀλλ’ ὑφ’ ὅλων τῶν ἀποστόλων συνοδικῶς.

Καί ὁμιλεῖ βεβαίως πρός τόν Ἀνανίαν καί τήν σύζυγόν του πάλιν ὁ ἀπόστολος Πέτρος (αὐτόθι, Ε΄ 3-5 καί 8-9), ὅπως ἀκριβῶς ὡμίλησε καί κατά τήν ἐκλογήν τοῦ Ματθίου, τοῦτο ὅμως οὐδόλως σημαίνει, ὅτι εἶχεν οὗτος ἡγετικήν θέσιν μεταξύ τῶν ἀποστόλων. Ἁπλῶς ὁμιλεῖ ἐξ ὀνόματος καί τῶν λοιπῶν, ὅπως ἀκριβῶς ὅταν ἐξέφρασε τήν ὁμολογίαν «…Σύ εἶ ὁ Χριστός, ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος…» (Ματθ. ΙΣΤ΄ 16). Τό ὅτι ὡσαύτως ἐπακολουθοῦσι θαυμαστῶς οἱ θάνατοι τοῦ Ἀνανίου καί τῆς συζύγου του μετά τάς ἐπιτιμήσεις τοῦ ἀποστόλου Πέτρου, οὐδόλως δέον νά θεωρηθῇ ὅτι εἶχεν οὗτος παρά Κυρίου ἰδιαιτέρας θαυματουργικάς ἰδιότητας, μείζονας τῶν ἄλλων ἀποστόλων. Διά τοῦτο δέ προφανῶς (ἵνα μή γίνῃ δηλ. παρερμηνεία τῆς σημασίας τῶν θαυμάτων τούτων τοῦ ἀποστόλου Πέτρου) προσθέτει ἀμέσως ὁ εὐαγγελιστής Λουκᾶς (αὐτόθι Ε΄ 12). «…Διά δέ τῶν χειρῶν τῶν ἀποστόλων ἐγίνετο σημεῖα καί τέρατα ἐν τῷ λαῷ πολλά…». Ἐν τῷ αὐτῷ χωρίῳ διακρίνει βεβαίως πάλιν τόν ἀπόστολον Πέτρον, διά τῶν «…ὥστε κατά τάς πλατείας ἐκφέρειν τούς ἀσθενεῖς… ἵνα ἐρχομένου Πέτρου κἄν ἡ σκιά ἐπισκιάσῃ αὐτῶν…». Ἀλλά καί περί τοῦ ἀποστόλου Παύλου ἰδιαιτέρως ἐν τοῖς ἑπομένοις τονίζει: (Πράξ. ΙΘ΄ 11-12) «…Δυνάμεις δέ οὐ τάς τυχοῦσας ἐποίει ὁ Θεός διά τῶν χειρῶν Παύλου, ὥστε καί ἐπί τούς ἀσθενοῦντας ἐπιφέρεσθαι ἀπό τοῦ χρωτός αὐτοῦ σουδάρια ἤ συμικίνθια καί ἀπαλλάσσεσθαι ἀπ’ αὐτῶν τάς νόσους, τά τε πνεύματα τά πονηρά ἐξέρχεσθαι ἀπ’ αὐτῶν…». Ἐξ ἄλλου ἡ Γραφή βεβαιοῖ ὅτι εἰς ὅλους τούς ἀποστόλους ἄνευ διακρίσεως ἔδωκεν ὁ Κύριος τήν αὐτήν, ἰσοδύναμον, θαυματουργικήν καί ἰαματικήν χάριν καί ἐξουσίαν (Ματθ. Ι΄ 1, Μάρκ. ΣΤ΄ 7, Λουκ. Θ΄ 1-6 καί 10). Οὐ μόνον δέ ὑπό τῆς Γρα- φῆς, ἀλλά καί ὑπό τῆς παραδόσεως καί τῆς ἱστορίας εἶναι βεβαιωμένον ὅτι πάντες οἱ ἀπόστολοι ἐπετέλεσαν θαύματα…, «σημεῖα καί τέρατα πολ- λά» (Πράξ. Ε΄ 12).

γ. Συνοδικῶς εἰσήχθησαν εἰς τήν ἀποστολικήν διακονίαν οἱ ἀπόστολοι Παῦλος καί Βαρνάβας. Τό σχετικόν χωρίον (Πράξ. ΙΓ΄ 1-4) ἔχει ὡς ἑξῆς:

«Ἦσαν δέ τινες ἐν Ἀντιοχείᾳ κατά τήν οὖσαν Ἐκκλησίαν προφῆται καί διδάσκαλοι, ὅ τε Βαρνάβας καί Συμεών ὁ καλούμενος Νίγερ, καί Λούκιος ὁ Κυρηναῖος, Μαναήν τε Ἡρώδου τοῦ τετράρχου σύντροφος, καί Σαῦλος. Λειτουργούντων δέ αὐτῶν τῷ Κυρίῳ καί νηστευόντων, εἶπε τό Πνεῦμα τό Ἅγιον· ἀφορίσατε δή μοι τόν Βαρνάβαν καί τόν Σαῦλον εἰς τό ἔργον ὅ προσκέκλημαι αὐτούς. Τότε νηστεύσαντες καί προσευξάμενοι καί ἐπιθέντες αὐτοῖς τάς χεῖρας ἀπέλυσαν».

Ὁ ἀπόστολος Παῦλος ἐκλήθη βεβαίως εἰς τήν ἀποστολικήν διακονίαν ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ (Πράξ. Θ΄ 4-17), ἐπίσης δε ὑπό τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ὡς ἀνωτέρω. Διακηρύσσει τοῦτο ὁ ἴδιος ἐπανειλημμένως (Ρωμ. Α΄ 1, Γαλ. Α΄ 1, 11, 12, 15-17 καί Β΄ 7-15, Α΄ πρός Κορ. Θ΄ 1 καί Β΄ πρός Κορ. ΙΑ΄ 5, 12 καί 18 κ. ἄ.), διακρίνων καί θεωρῶν ἑαυτόν ἀνεξάρτητον ἀπό τῶν λοιπῶν ἀποστόλων καί ἰδιαιτέρως ἀπό τοῦ ἀποστόλου Πέτρου, δι’ ὅ καί πρός τούς Γαλάτας (Β΄ 8) τονίζει: «Ὁ γάρ ἐνεργήσας τῷ Πέτρῳ εἰς ἀποστολήν τῆς περιτομῆς, ἐνήργησε καί ἐμοί εἰς τά ἔθνη». Ἡ κλῆσις ἐγένετο, ὡς γνωστόν, ὑπό τοῦ Χριστοῦ διά τοῦ μαθητοῦ Ἀνανίου, ὅστις πρῶτος ἐπέθεσεν αὐτῷ χεῖρας, κατ’ ἐντολήν τοῦ Κυρίου (Πράξ. Θ΄ 10-17). Ἡ κλῆσίς του ὑπό τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἐγένετο ἀπ’ εὐθείας. Διά δε τῶν «προφητῶν καί διδασκάλων τῆς οὔσης ἐν Ἀντιοχείᾳ Ἐκκλησίας», χωρίς νά εἶναι κἄν μεταξύ αὐτῶν ὁ ἀπόστολος Πέτρος ἐγένετο ἡ ἀποστολή εἰς το κήρυγμα. Καί πάλιν συνοδικῶς, διά κοινῆς νηστείας, προσευχῆς καί ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν. Πάσας τάς περιοδείας του ἐνεργεῖ καί πάσας τάς ἐπιστολάς του γράφει ὅλως ἀνεξαρτήτως ἀπό τοῦ ἀπ. Πέτρου, ὡς ἔπραξαν ἄλλως τε καί οἱ λοιποί ἀπόστολοι22. Ἀποχωριζόμενος τῶν Ἐφεσίων καί ἀποχαιρετῶν αὐτούς, λέγει: «…Καί τά νῦν παρατίθεμαι ὑμᾶς, ἀδελφοί, τῷ Θεῷ καί τῷ λόγῳ τῆς χάριτος αὐτοῦ τῷ δυναμένῳ ἐποικοδομῆσαι καί δοῦναι ὑμῖν κληρονομίαν…» (Πράξ. Κ΄ 31-32). Τούς Κορινθίους ἐλέγχει ὡς σαρκικούς, διότι ἔλεγον ὅτι εἶναι τοῦ «Ἀπολλώ καί τοῦ Κηφᾶ» (Πέτρου) καί τονίζει ὅτι «θεμέλιον… ἄλλον οὐδείς δύναται θεῖναι παρά τόν κείμενον, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός» (Α΄ πρός Κορ. Α΄ 12, καί Γ΄ 4 καί 11). Ἐν τῇ πρός Ἐφεσ. (Β΄ 20-22) γράφει ὅτι «… ἐπῳκοδομήθησαν ἐπί τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων –καί οὐχί μόνον τοῦ ἀποστόλου Πέτρου– καί τῶν προφητῶν…». Οὐδαμοῦ τῶν ἐπιστολῶν του ποιεῖται καί τόν ἐλάχιστον ὑπαινιγμόν περί «πρωτείου» τινός, ἔστω καί τιμῆς ἁπλῶς τοῦ ἀποστόλου Πέτρου μεταξύ τῶν λοιπῶν ἀποστόλων, ὡς πράττουσιν ἄλλως τε καί οἱ ἄλλοι ἀπόστολοι ‘Ιάκωβος, ‘Ιωάννης καί ‘Ιούδας εἰς τάς Καθολικάς αὐτῶν ἐπιστολάς. Ἦτο ὅμως δυνατόν νά γίνουν πάντα ταῦτα, ἄν ὁ ἀπόστολος Πέτρος ἦτο ἡ ὁρατή κεφαλή τῆς Ἐκκλησίας καί ὁ μόνος ἀντιπρόσωπος τοῦ Κυρίου ἐπί τῆς Γῆς;

δ. Συνοδικῶς ἐπελύθη ἡ μεταξύ τῶν ἀποστόλων Παύλου καί Βαρνάβα ἀφ’ ἑνός, καί τῶν ἐξ Ἰουδαίας εἰς Ἀντιόχειαν (ὅπου εὑρίσκοντο τότε οἱ ἀπόστολοι Παῦλος καί Βαρνάβας) κατελθόντων διαφωνία περί τοῦ τρόπου τῆς εἰς τούς κόλπους τῆς Ἐκκλησίας εἰσαγωγῆς τῶν ἐξ ἐθνικῶν προσερχομένων. Τό σχετικόν χωρίον τῶν Πράξεων (ΙΕ΄ 1-29) ἔχει ὡς ἑξῆς: «Καί τινες κατελθόντες ἀπό τῆς Ἰουδαίας ἐδίδασκον τούς ἀδελφούς ὅτι ἄν μή περιτέμνησθε τῷ ἔθει Μωϋσέως, οὐ δύνασθε σωθῆναι. Γενομένης οὖν στάσεως καί ζητήσεως οὐκ ὀλίγης τῷ Παύλῳ καί τῷ Βαρνάβᾳ πρός αὐτούς ἔταξαν ἀναβαίνειν Παῦλον καί Βαρνάβαν καί τινας ἄλλους ἐξ αὐ- τῶν πρός τούς ἀποστόλους καί πρεσβυτέρους εἰς Ἱερουσαλήμ περί τοῦ ζη- τήματος τούτου. Οἱ μέν οὖν προπεμφθέντες ὑπό τῆς Ἐκλησίας διήρχοντο… Παραγενόμενοι δέ εἰς Ἱερουσαλήμ ἀπεδέχθησαν ὑπό τῆς Ἐκκλησίας… ἀνήγγειλάν τε ὅσα ὁ Θεός ἐποίησε μετ’ αὐτῶν, καί ὅτι ἤνοιξε τοῖς ἔθνεσι θύραν πίστεως. Ἐξανέστησαν δέ τινες ἀπό τῆς αἱρέσεως τῶν Φαρισαίων πεπιστευκότες, λέγοντες ὅτι δεῖ περιτέμνειν αὐτούς, παραγγέλλειν τε τηρεῖν τόν νόμον Μωϋσέως. Συνήχθησαν δέ οἱ ἀπόστολοι καί οἱ πρεσβύτεροι ἰδεῖν περί τοῦ λόγου τούτου. Πολλῆς δέ συζητήσεως γενομένης ἀναστάς Πέτρος εἶπε πρός αὐτούς∙ ἄνδρες ἀδελφοί, ὑμεῖς ἐπίστασθε ὅτι ἀφ’ ἡμερῶν ἀρχαίων ὁ Θεός ἐν ἡμῖν ἐξελέξατο διά τοῦ στόματός μου ἀκοῦσαι τά ἔθνη τόν λόγον τοῦ Εὐαγγελίου καί πιστεῦσαι. Καί ὁ καρδιογνώστης Θεός ἐμαρτύρησεν αὐτοῖς δούς αὐτοῖς τό Πνεῦμα τό Ἅγιον καθώς καί ἡμῖν, καί οὐδέν διέκρινε μεταξύ ἡμῶν τε καί αὐτῶν τῇ πίστει καθαρίσας τάς καρδίας αὐτῶν. Νῦν οὖν τί πειράζετε τόν Θεόν ἐπιθεῖναι ζυγόν ἐπί τόν τράχηλον τῶν μαθητῶν… Ἐσίγησέ τε πᾶν τό πλῆθος καί ἤκουσαν Βαρνάβα καί Παύλου ἐξηγουμένων ὅσα ἐποίησεν ὁ Θεός σημεῖα καί τέρατα ἐν τοῖς ἔθνεσι δι’ αὐτῶν. Μετά δέ τό σιγῆσαι αὐτούς ἀπεκρίθη Ἰάκωβος λέγων∙ ἄνδρες ἀδελφοί, ἀκούσατέ με… Τότε ἔδοξε τοῖς ἀποστόλοις καί τοῖς πρεσβυτέροις σύν ὅλῃ τῇ Ἐκκλησίᾳ ἐκλεξαμένους ἄνδρας ἐξ αὐτῶν πέμψαι εἰς Ἀντιόχειαν σύν τῷ Παύλῳ καί Βαρνάβᾳ…, γράψαντες διά χειρός αὐτῶν τάδε. Οἱ ἀπόστολοι καί οἱ πρεσβύτεροι καί οἱ ἀδελφοί τοῖς κατά τήν Ἀντιόχειαν… ἀδελφοῖς τοῖς ἐξ ἐθνῶν, χαίρειν. Ἐπειδή ἠκούσαμεν ὅτι τινές ἐξ ὑμῶν ἐξελθόντες ἐτάραξαν ὑμᾶς λόγοις ἀνασκευάζοντες τάς ψυχάς ἡμῶν, λέγοντες περιτέμνεσθαι καί τηρεῖν τόν νόμον, οἷς οὐ διεστειλάμεθα, ἔδοξεν ἡμῖν γενομένοις ὁμοθυμαδόν ἐκλεξαμένους ἄνδρας πέμψαι πρός ὑμᾶς σύν τοῖς ἀγαπητοῖς ἡμῶν Βαρνάβᾳ καί Παύλῳ… Ἀπεστάλκαμεν οὖν Ἰούδαν καί Σίλαν καί αὐτούς διά λόγου ἀπαγγέλλοντας τά αὐτά. Ἔδοξε γάρ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι καί ἡμῖν μηδέν πλέον ἐπιτίθεσθαι ὑμῖν βάρος πλήν τῶν ἐπάναγκες τούτων… Ἔρρωσθε». Εἶναι βεβαίως ἀληθές ὅτι καί κατά τήν λῆψιν τῆς συνοδικῆς ταύτης ἀποφάσεως –μετά τήν γενομένην πολλήν συζήτησιν– λαμβάνει πρῶτος τόν λόγον ὁ ἀπόστολος Πέτρος καί ποιεῖται μάλιστα σχετικήν εἰσήγησιν σύμφωνον πρός τάς ἀπόψεις τῶν ἀποστόλων Παύλου καί Βαρνάβα, ὁμιλοῦσι δέ οὗτοι ἐν τῇ συνόδῳ μετά τόν ἀπόστολον Πέτρον. Ἀλλά μετ’ αὐτούς ὁμιλεῖ ὁ ἀπόστολος ‘Ιάκωβος ἀποκρινόμενος, ἐκ τούτου δέ σαφῶς ἐμφαίνεται ὅτι προήδρευεν οὗτος τῆς συνόδου καί… «ἀπεκρίθη» εἰς τά λεχθέντα ὑπό τῶν λοιπῶν ἀποστόλων (ὡς ἀκριβῶς γίνεται εἰς πᾶσαν συνοδικήν ἀπόφασιν), μετά δέ τήν ἀπόκρισίν του ἐλήφθη, ἐν ἰσοτιμίᾳ πάντων, ἡ συνοδική ἀπόφασις. Πάντως τονίζεται ῥητῶς καί ἐν τῇ ἀποφά- σει ταύτῃ ὅτι «…ἔδοξε τοῖς ἀποστόλοις καί τοῖς πρεσβυτέροις σύν ὅλῃ τῇ Ἐκκλησίᾳ…», καί «ἔδοξεν ἡμῖν γενομένοις ὁμοθυμαδόν…», διά τήν λῆψιν αὐτῆς. Καί διακηρύσσεται οὕτω καί πάλιν σαφῶς καί κατηγορηματικῶς ὅτι ἐλήφθη καί αὕτη συνοδικῶς23 . Προστίθενται ὅμως τελικῶς εἰς τήν ἀπόφασιν ταύτην καί τά ἑξῆς: «…ἔδοξε γάρ τῷ Ἁγίῳ Πνεύματι καί ἡμῖν». Διά τῆς προσθήκης δέ ταύτης διακηρύσσεται ἐπί πλέον ὅτι τήν Ἐκκλησίαν διοικεῖ καί διευθύνει κατ’ ἀρχήν προσωπικῶς αὐτό τό Ἅγιον Πνεῦμα καί ἐκ παραλλήλου ἡ συνοδική-συλλογική διοίκησίς της ὑπό τῶν πιστῶν. Καί καταφαίνεται πόσον ἀντίθετος πρός τάς τόσον ρητάς, σαφεῖς καί κατηγο- ρηματικάς διατάξεις τῆς Γραφῆς εἶναι ἡ παρ’ οἱουδήποτε μέλους τῆς Ἐκκλησίας προσωπική διεκδίκησις τῆς διευθύνσεως καί διοικήσεως τοῦ ὅλου σώματος αὐτῆς. Ὡσαύτως διά τῆς ἀποφάσεως ταύτης τῆς πρώτης συνόδου τῆς Ἐκκλησίας μετά τήν Πεντηκοστήν βεβαιοῦται ἀπολύτως, ὅτι οὐχί τήν διοίκησιν καί τήν ἡγεσίαν τῆς ὅλης Ἐκκλησίας, ἀλλά καί τήν προεδρίαν ἁπλῶς τῆς συνόδου της δέν εἶχεν ὁ ἀπόστολος Πέτρος, ἀλλ’ ὁ ἀπόστολος ‘Ιάκωβος, ὡς πρῶτος ἐπίσκοπος τῆς Ἐκκλησίας τῶν Ἱεροσολύμων. Τοῦτο δέ ρητῶς, ὡς προείπομεν, προσεπιβεβαιοῖ καί ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος (Ἑ. Π. Migne, τ. 51, σελ. 383)24 .

ε. Εἰς τήν Ἐκκλησίαν, ὡς εἰς συνοδικόν – συλλογικόν δικαστήριον, παρέπεμψεν ὁ Κύριος τήν ἐπίλυσιν τῶν ἀδελφικῶν διαφορῶν. Τό σχετικόν χωρίον τῆς Γραφῆς (Ματθ. ΙΗ΄ 15-17) ἔχει ὡς ἑξῆς:

«Ἐάν δέ ἁμαρτήσῃ εἰς σέ ὁ ἀδελφός σου, ὕπαγε καί ἔλεγξον αὐτόν με- ταξύ σοῦ καί αὐτοῦ μόνον· ἐάν σοῦ ἀκούσῃ ἐκέρδησας τόν ἀδελφόν σου· ἐάν δέ μή ἀκούσῃ, παράλαβε μετά σοῦ ἔτι ἕνα ἤ δύο, ἵνα ἐπί στόματος δύο μαρτύρων ἤ τριῶν σταθῇ πᾶν ρῆμα· ἐάν δέ παρακούσῃ αὐτῶν, εἰπέ τῇ ἐκκλησίᾳ· ἐάν δέ καί τῆς ἐκκλησίας παρακούσῃ, ἔστω σοι ὥσπερ ὁ ἐθνικός καί ὁ τελώνης».

Ὅτι ἡ ἐντολή τοῦ Κυρίου «εἰπέ τῇ ἐκκλησίᾳ…» ἔχει τήν ἔννοιαν τῆς «προσφυγῆς εἰς τήν ἐκκλησίαν», τήν σύναξιν των πιστῶν, ἵνα ἐλέγξῃ αὕτη καί κρίνῃ τελικῶς τόν ἁμαρτήσαντα ἀδελφόν, εἶναι προδήλως ἀναμφισβήτητον. Καί ἐπιβάλλει μέν βεβαίως ὁ Κύριος, πρό τῆς εἰς τήν ἐκκλησίαν προσφυγῆς, τόν κατ’ ἰδίαν ἔλεγχον τοῦ ἁμαρτήσαντος (ὡς καί τόν ἔλεγχον ἀκολούθως παρουσίᾳ μαρτύρων), ἵνα καί ὁ ἀδικηθείς ἐπιτελέσῃ τό καθῆκον τῆς ἀγάπης πρός τόν ἁμαρτήσαντα καί καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν διά τήν μετάνοιαν καί σωτηρίαν του, αἱ ἐντολαί ὅμως αὗται οὐδόλως ἔχουσι τήν ἔννοιαν τῆς ἐπιτελέσεως τοῦ μυστηρίου τῆς ἐξομολογήσεως, ὡς ἰσχυρίσθησαν ἀπολογηταί τινες τοῦ «Παπισμοῦ». Τό μυστήριον τῆς ἐξομολογήσεως προϋποθέτει μετάνοιαν τοῦ ἁμαρ- τήσαντος καί ἑκουσίαν προσφυγήν του εἰς αὐτό. Ἑπομένως ὅλον τό προμνησθέν χωρίον ἔχει γενικήν ἔννοιαν ἀφορῶσαν εἰς ὅλους τούς χριστιανούς, καθώς καί εἰς τόν τρόπον τῆς ἐπιλύσεως τῶν μεταξύ αὐτῶν διαφορῶν. Καί ἀποτελεῖ καί τοῦτο ἀμάχητον βεβαίωσιν ὅτι ὡς πολίτευμα διοικήσεως τῆς Ἐκκλησίας ὡρίσθη ρητῶς καί ὑπ’ Αὐτοῦ τοῦ Κυρίου τό «συνοδικόν». Ὅτι δέ καί τήν ἐπίλυσιν τῶν μεταξύ τῶν ἀδελφῶν διαφορῶν εἶχεν ἀπ’ ἀρχῆς ἡ Ἐκκλησία –ἡ συνοδική διοίκησις τῆς Ἐκκλησίας25– βεβαιοῖ ῥητῶς καί κατηγορηματικῶς καί ὁ ἀπόστολος Παῦλος ἐν τῇ Α΄ πρός Κορ. ΣΤ΄ 1-4 ἐπιστολῇ του: «…Τολμᾷ τις ὑμῶν, πρᾶγμα ἔχων πρός ἕτερον, κρίνεσθαι ἐπί τῶν ἀδίκων καί οὐχί ἐπί τῶν ἁγίων; οὐκ οἴδατε ὅτι οἱ ἅγιοι τόν κόσμον κρινοῦσι; Καί εἰ ἐν ὑμῖν κρίνεται ὁ κόσμος, ἀνάξιοί ἐστε κριτηρίων ἐλαχί- στων;… βιωτικά μέν οὖν κριτήρια ἐάν ἔχητε, τούς ἐξουθενημένους ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τούτους καθίζετε».

ς. Ἰσοτίμους θεωρῶν τούς ἀποστόλους ὁ Χριστός ὑπεσχέθη εἰς αὐτούς λέγων: «Ἀμήν λέγω ὑμῖν, ὅτι ὑμεῖς οἱ ἀκολουθήσαντές μοι, ἐν τῇ παλιγγενεσίᾳ, ὅταν καθίσῃ ὁ Υἱός τοῦ ἀνθρώπου ἐπί θρόνου δόξης αὐτοῦ, καθίσεσθε καί ὑμεῖς ἐπί δώδεκα θρόνους κρίνοντες τάς δώδεκα φυλάς τοῦ Ἰσραήλ» (Ματθ. ΙΘ΄ 28). Καί26 .

ζ. Ἐπίσης παρέσχεν εἰς τούς δώδεκα ἀποστόλους εἰς τήν ἀποστολήν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος (Ἰωάν. ΙΔ΄ 16 καί 26 καί ΙΣΤ΄ 13 καί Πράξ. Α΄ 7-8), ἄνευ διακρίσεώς τινος.

Ὅταν αἱ πρός τούς ἀποστόλους ὡς ἰσοτίμους ἐπαγγελίαι συνδυασθῶσι μετά τῆς ἀπ’ ἀρχῆς ἰσοτίμου παροχῆς εἰς αὐτούς θείας χάρι- τος καί εὐλογίας, ἤτοι «ἐξουσίας πνευμάτων ἀκαθάρτων καί θεραπείας πάσης νόσου καί πάσης μαλακίας» (Ματθ. Ι΄ 1 πρβλ. και Μάρκ. ΣΤ΄ 7-13) καί τῆς ἰσοτίμου ὡσαύτως ἀποστολῆς των εἰς τήν ἀποστολικήν διακονίαν (Ματθ. Ι΄ 5 καί Λουκ. Θ΄ 1)27. Καί ὅταν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ προμνησθεῖσα ἐπαγγελία περί αἰωνίου δόξης ὡς ἰσοτίμων τῶν δώδεκα ἀποστόλων ἐγένετο ὑπό τοῦ Κυρίου μετά τήν πρός τόν ἀπόστολον Πέτρον περιμάχητον ρῆσιν «…Σύ εἶ Πέτρος καί ἐπί ταύτῃ τῇ πέτρᾳ οἰκοδομήσω μου τήν Ἐκκλησίαν…» (ἧς τήν ἀληθῆ ἔννοιαν –ὅπως καί τοῦ ὅλου χωρίου– ἐκτενῶς ἀνεπτύξαμεν), ὅπως καί μετά τήν συμβολικήν μέν, ἀλλά σαφῆ βεβαίωσίν του πρός ὅλους καί πάλιν –καί εἰς ἀπάντησιν τῶν σχετικῶν διαλογισμῶν των περί τοῦ μεταξύ των «μείζονος»– ὅτι οὐδένα ἐξ αὐτῶν, παρά τά πρός τόν ἀπόστολον Πέτρον ὀλίγον προηγουμένως λεχθέντα, ἐθεώρει «μείζονα» τῶν ἄλλων∙ ὅταν τέλος προστεθῇ ὅτι καί μετά τήν Ἀνάστασιν, καθ’ ἅ προανεπτύξαμεν, ἰσοτίμως καί ἄνευ διακρίσεώς τινος ἀπεστάλησαν οἱ «ἕνδεκα», ἵνα «μαθητεύσωσι», ἤτοι ἐκχριστιανίσωσι πάντα τά ἔθνη καί ἰσοτίμως ἐπίσης καί ἄνευ οὐδεμιᾶς διακρίσεως κατῆλθε τό Πνεῦμα τό Ἅγιον ἐφ’ ὅλων τῶν ἀποστόλων καί τῶν μαθητῶν, κατά τήν ἡμέραν τῆς Πεντηκοστῆς (Πράξ. Β’ 1-3), συνάγεται καί πάλιν ἡ ἀμάχητος καί ἀναντίρρητος ἀλήθεια, ὅτι ἰσότιμον συνοδικήν-συλλογικήν διοίκησιν καί κυβέρνησιν, ἀποτελουμένην ἀρχικῶς ἐκ τῶν δώδεκα ἀποστόλων, ἐξελέξατο καί, ἀπερχόμενος τοῦ κόσμου τούτου, κατέλιπε τῇ Ἐκκλησίᾳ ὁ Κύριος. Ἄλλως τε, αὐτή αὕτη ἡ ἔννοια τῆς «Ἐκκλησίας» προϋποθέτει πολίτευμα, σύστημα διοικήσεως συλλογικόν – Συνοδικόν. Οὐδέποτε δέ «μοναρχικόν» καί «ἀπολυταρχικόν».

Ὅτι δέ καί κατά τήν ἡμέραν τῆς Πεντηκοστῆς ὡμίλησε πάλιν καί ἰδιαιτέρως ὁ ἀπόστολος Πέτρος, μετά τάς ὁμιλίας πάντων… πλησθέντων Πνεύματος Ἁγίου (αὐτόθι Πράξ. Β΄ 4, 6, 8 καί 11-13), «σταθείς ὅμως σύν τοῖς ἕνδεκα…», οὐδόλως καί τοῦτο δύναται νά θεωρηθῇ καί οὐδ’ ἔνδειξις κἄν, ὅτι κατέλαβεν οὗτος «πρωτεῖόν τι» καί τιμῆς ἔστω, μεταξύ τῶν δώδεκα, πολύ δέ περισσότερον «πρωτεῖον ἐξουσίας καί διοικήσεως» ἐπ’ αὐτῶν καί ἐπί τῆς ὅλης Ἐκκλησίας. Ἡ ὀλίγον προηγουμένως γενομένη συνοδική ἐκλογή τοῦ ἀποστόλου Ματθίου, ἡ μετά τήν ὁμιλίαν ταύτην εἰς τούς δώδεκα (καί οὐχί εἰς τόν ἀπόστολον Πέτρον, ὡς ἡγούμενον τῶν λοι- πῶν ἤ καί πρῶτον ἐν ἴσοις) παράδοσις τῶν πρός τήν Ἐκκλησίαν εἰσφορῶν, «…τῶν τιμῶν τῶν πιπρασκομένων χωρίων ἤ οἰκιῶν» (Πράξ. Δ΄ 34 και 37), ἡ ἐπακολουθήσασα συνοδική ἀπόφασις διά τόν τρόπον τῆς εἰσαγωγῆς εἰς τήν Ἐκκλησίαν τῶν ἐξ ἐθνικῶν προσερχομένων, ἡ ὑπό τῆς ὁλομελείας τῶν ἐν Ἱεροσολύμοις ἀποστόλων ἀποστολή τοῦ ἀποστόλου Πέτρου μετά τοῦ Ἰωάννου εἰς Σαμάρειαν (καί ὁ ἀποστελλόμενος, ὡς προείπομεν, ἀποστέλλεται εἴτε ὑπό ἀνωτέρου τινός εἴτε ὑπό ἴσου, τοὐλάχιστον) καί ἡ ἰσότιμος ὑπ’ ἀμφοτέρων «προσευχή καί ἐπίθεσις χειρῶν ἐπί τῶν ἐκεῖ βεβαπτισμένων εἰς τό ὄνομα τοῦ Κυρίου» (Πράξ. Η΄ 14-18), περί ἧς καί ἐν τοῖς προηγουμένοις λόγος ἐγένετο, καί, τέλος, ὁ ἔλεγχος τοῦ ἀποστόλου Πέτρου ὑπό τῶν «ἀποστόλων… καί τῶν ἀδελφῶν ἐκ περιτομῆς…» (Πράξ. ΙΑ΄ 2), πολύ δέ περισσότερον ὁ ἔλεγχος αὐτοῦ ὑπό τοῦ ἀποστόλου Παύλου (πρός Γαλ. Β΄ 11-16) ἀποτελοῦσιν ἀδιαφιλονίκητον καί ἀμάχητον τῆς αὐτῆς ἀληθείας ἀπόδειξιν, ὅτι δηλ. ὁ ἀπ. Πέτρος οὐδέν «πρωτεῖον» εἶχεν ἔναντι τῶν λοιπῶν ἀποστόλων καί οὐδεμίαν πνευματικήν ἤ διοικητικήν ἐξουσίαν ἐπ’ αὐτῶν28 , ἡ δέ διοίκησις τῆς πρώτης ἐν Ἱεροσολύμοις Ἐκκλησίας ἦτο ἀπ’ ἀρχῆς «συνοδική» καί «ἰσότιμος». Διά τοῦτο, ἐκτός τῶν προεκτεθέντων (καί πολλῶν ἄλλων σχετικῶν) καί ἐν τῇ «εἰς Ἅγ. ἱερομάρ- τυρα Ἰγνάτιον» Ὁμιλίᾳ του (Ἑ.Π., τ. 50, σ. 588) ὁ ἅγ. Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος γράφει:

«Ὅταν δέ Παῦλον εἴπω, οὐ τοῦτον μόνον λέγω, ἀλλά καί Πέτρον καί Ἰάκωβον καί Ἰωάννην καί πάντα αὐτόν τόν χορόν…». Ἐν δέ τῇ 7ῃ «Ὁμιλ. «εἰς ἀπόστολον Παῦλον» (Ἑ.Π., τ. 50, σ. 59), προσθέτει: «Τά μέν γάρ τοῦ παρόντος βίου ἀξιώματα τότε μείζονα φαίνεται, ὅταν εἰς ἕνα περιστῇ μό- νον. Ἐπί δέ τῶν πνευματικῶν… τότε λάμπει τό τῆς τιμῆς, ὅταν πολλούς τῆς προεδρίας ἔχῃ κοινωνούς καί ὅταν ὁ μετέχων μή εἷς ᾖ, ἀλλά πολλούς ἔχῃ τῶν αὐτῶν ἀπολαύοντας».

Leave a reply

Your email address will not be published.