Św. Mikołaj Kabasilas

 
 

Św. Mikołaj Kabasilas

W historii spotykamy się z postaciami, które z jakiegoś powodu nie zyskały rozgłosu. O ich życiu niewiele możemy powiedzieć, a mimo to nie zostali oni zapomnieli. O takich osobach świadczą ich dzieła – owoc ich mądrości i pracowitości.

Właśnie taką osobie, otoczoną aurą tajemniczości jest św. Mikołaj Kabasilas. O jego życiu wiemy niewiele, w zachowane informacje często nie są jednoznaczne. Znany jest jednak w historii Cerkwi prawosławnej jako autor fundamentalnych dzieł teologicznych poświęconych sakramentom: „O życiu w Chrystusie” oraz „Komentarze Boskiej Liturgii św. Jana Chryzostoma”. Kim był ich autor?

Mikołaj Kabasilas urodził się w 1322 lub 1322 roku w Tesalonice (współczesne Saloniki w Grecji). Mimo, iż nazwisko rodowe ojca brzmiało Chamaetos, Mikołaj przyjął rodowe nazwisko matki – Kabasilas.

Wiele źródeł opisujących życie Mikołaja Kabasilasa myli go z jego wujkiem ze strony Matki Nilem Kabasilasem – arcybiskupem Tesaloniki. Więcej światła na życie Mikołaja rzuca dopiero współczzesna praca Athanasiosa Angelopoulos „Mikołaj Kabasilas Chamaetos – jego życie i twórczość”, opublikowana w języku greckim w monasterze Vlatadon w Salonikach w 1970 roku.

Mikołaj otrzymał gruntowne wykształcenie, początkowo w Tesalonice, a następnie w Konstantynopolu. Jednym z jego nauczycieli był Nil Kabasilas, który zasiadł na tronie biskupim Tesaloniki po św. Grzegorzu Palamasie. W stolicy cesarstwa św. Mikołaj rozpoczął dziesięcioletnią pracę doradcy cesarza Jana VI Kantakuzena (1341-1354). Służba przy boku cesarza związała jego młodość z polityką oraz zbliżyła do samego władcy. Znany jest fakt jego bliskiej znajomości z cesarzem Janem VI. Zaufanie, którym obdarzał Mikołaja cesarz, sprawiło iż brał on udział w wielu ważnych miejscach politycznych, włączając w to niezwykle trudną misję w rodzinnych Tessalonikach. W roku 1353 Jan VI przedstawił kandydaturę Kabasilasa na tron patriarszy Konstantynopola. Fakt ten może świadczyć o wielkim zaufaniu cesarza, jakim obdarzył on św. Mikołaja, jak również o wyjątkowym poziomie duchowym Kabasilasa, który był przecież człowiekiem świeckim. Kabasilas nie został wybrany na patriarszy tron, wciąż pozostając w otoczeniu władcy.

Przyjaźn z Janem Kantakuzenem sprawiła, iż po abdykacji cesarza, Kabasilas towarzyszył mu w jego dalszym życiu w monasterze. Po tym, jak cesarz zamieszkał w monasterze. Mikołaj również porzucił działalność polityczną poświęcając się filozofii oraz teologii i wstępując do monasteru Mangana w Konastantynopolu. Dalsze losy św. Mikołaja nie są znane. Nie wiemy, czy zakończył swe życie jako człowiek świecki, czy też jako mnich. Nie ma żadnych informacji, które pozwoliłyby przypuszczać iż przyjął święcenia kapłańskie. O. John Meyendorff twierdzi, iż Kabasilas nie przyjął święceń kapłańskich, pozostając w słynnej wschodniej tradycji świeckich teologów.

W 1351 roku Kabasilas brał udział w soborze w Blachernach, gdzie występował jako nieprzejednany obrońca Prawosławia i życia ascetycznego.

Data jego śmierci nie jest znana. Powszechnie przyjmuje się, iż Mikołaj Kabasilas zmarł po roku 1391. Z pewnością przeżył tragiczne wydarzenia roku 1391. Z pewnością przeżył tragiczne wydarzenia roku 1387, kiedy jego rodzinna Tesalonika została podbita przez Turków.

Św. Mikołaj Kabasilas został zapamiętany w Cerkwi jako wybitny teolog i ojciec duchowy. Mikołaj był zagorzałym przzeciwnikiem unii z Kościołem rzymskokatolickim. W sporze hezychastów z Barłaamem z Kalabrii, jednoznacznie staną po stronie atoskich mnichów i św. Grzegorza Palamasa. Zaangażowanie Kabasilasa w obronę hezychazmu, ukazuje już drugie pokolenie teologów, walczących z błędną nauką Barłaama. Echa tego sporu, który rozgrywał się pomiędzy św. Mikołajem a uczniem Barłaama i Akindida Nikiforem, możemy odnaleźć w pismach Nikifora Grygory. Również w okresie niepokojów, wywoływanych ruchem zelotów, odnajdujemy informacje o twardej postawie Kabasilasa, stojącego po stronie Paleologów i dowódcy Sirgiana.

Genadiusz Scholaris, pierwszy patriarcha po upadku Konstantynopola, nazwał dzieła Kabasilasa „ozdobą Cerkwi Chrystusowej”.

W 1983 roku Grecka Cerkiew prawosławna kanonizowała Mikołaja Kabasilasa. Jego pamięć jest wspominana 20 czerwca (wg nowego stylu).

Św. Mikołaj znany jest przede wszystkim jako autor „Komentarza Boskiej Liturgii św. Jana Chryzostoma” oraz „Ożyciu w Chrystusie”. Dzieło „O życiu w Chrystusie” przedstawia rozwój życia duchowego, który oparty jest na nieustannym i ciągłym uczestnictwu w sakramentalnym życiu Cerkwi. Książka wyjaśnia naczenie zakramentu chrztu, Bierzmowania i Eucharystii. Myśl Kabasilasa, zapisana w dziele „O życiu w Chrystusie”, koncentruje się na zbawieniu poprzez dążenie do zjednoczenia z Bogiem. Uważa, iż celem i powołaniem ludzkości od momentu stworzenia, aż do kresu historii świata, jest życie w zjednoczeniu z Bogiem. Podstawowym przymiotem Boga jest dla Kabasilasa dobroć. Bóg jest Dobry w sposob, który przewyższa ziemskie pojmowanie dobra; natura Jego dobroci dąży do rozprzestrzenienia się na wszystko co Bóg stworzył. Dlatego ludzkość, stworzona przez Boga powinna mieć jedyny cel – zjednoczenie ze swoim Stwórcą. Wcielony Logos ukazuje ludzkości przykład doskonałości. Doskonałość jest, zdaniem św. Mikołaja, największym Boskim darem dla ludzi. Doskonałość w życiu człowieka może być więc zrealizowana jedynie wtedy, kiedy będzie on żył w Chrystusie – zgodnie z Jego nauką i nieustannym dążeniu do zjednoczenia z Nim.

Twórczość Kabasilasa jest jednak znacznie obszerniejsza. Pisanie rozpoczął jezcze jako pobierający nauki w Konstantynopolu student. Pierwszą znaną jego pracą jest komentarz filozoficzny do dzieł Ptolemeusza. Z innych zachowanych prac Kabasilasa możemy wymienić: „Jakie znaczenie miało Wcielenie Pana”, „Przeciwko zbłądzeniu Nikifora Grygory”, „Komentarz na proroctwa Ezechiela”, „O duszy” oraz „Mowy” czyli kazania poświęcone Bogarodzicy i wybranym świętym. Istnienie „Mów” potwierdza, zdaniem Meyendorffa tezę, iż w owym czasie w Bizancjum kazania mogli wygłaszać również ludzie świeccy.

Komentarz Boskiej Liturgii św. Jana Chryzostoma” Św. Mikołaj Kabasilas

Dodaj komentarz

Your email address will not be published.