Główne Części Składowe Nabożeństwa Prawosławnego

newyear2 ορος

Główne Części Składowe Nabożeństwa Prawosławnego

a) – Modlitwy – Jest to nieodłączna część każdego nabożeństwa. Ich autorami są natchnieni przez Boga i uzdolnieni do wyrażania uczuć religijnych twórcy. Oprócz znanych z Pisma Świętego modlitw jak modlitwa króla Salomona, proroka Daniela, Hioba, celnika, św. Symeona w skład nabożeństw prawosławnych weszły modlitwy późniejszych autorów: św. Efrema Syryjczyka, św. Jana Złotoustego, św. Bazylego Wielkiego, św. Jana Domasceńskiego, św. Andrzeja z Krety oraz wielu innych pobożnych autorów.

b) W nabożeństwie prawosławnym istnieje specjalny rodzaj modlitw zwany ekteniami. Nazwa pochodzi od greckiego słowa ekteino co oznacza „rozciągam” i oznacza przeciągłą modlitwę. Od najdawniejszych czasów znane są cztery rodzaje ektenii: wielka, mała, błagalna i usilna.

Wielka ektenia nosi nazwę mirnoj (pokojowa) od pierwszych słów („Mirom Hospodu pomolimsia”) zawiera wiele próśb zanoszonych przez prezbitera lub diakona. Chór lub wierni odpowiadają „Hospodi pomiłuj” – (Panie, zmiłuj się). Ektenię kończy „wozgłos” – słowa wypowiadane przez Kapłana. Mała ektenia jest skróceniem wielkiej, zawiera tylko trzy prośby i „wozgłas”.

Usilna ektenia – zwana w języku cerk. słow. suhuboj to znaczy żarliwa, zwielokrotniona, zaczyna się od słów „Rem wsi” ( powiedzmy, rzeknijmy wszyscy) lub „Pomiłuj nas Boże” (zmiłuj się nad nami, Boże). Na każdą prośbę chór albo psalmista odpowiada trzykrotnym „Hospodi pomiłuj”.

Błagalna ektenia – zawiera prośby kończące się słowami: „U Hospoda prosim” (Prosimy u Pana) na które odpowiedź brzmi: „Podaj, Hospodi” (Racz dać, o Panie).

tekst-grecki

  1. Czytanie i objaśnianie Pisma Świętego

Oprócz modlitw w nabożeństwach prawosławnych ważne miejsce zajmuje czytanie i objaśnianie Pisma Świętego. Dzieli się ono na księgi Starego i Nowego Testamentu. W skład Pisma Świętego Starego Testamentu wchodzą: 39 ksiąg kanonicznych czyli uznane za natchnione oraz 11 ksiąg niekanonicznych, lecz pożytecznych i godnych czytanie. W skład Pisma Świętego Nowego Testamentu weszło 27 ksiąg. Księgi tarego Testamentu napisane zostały przez wielu autorów w ciągu ok. 1000 lat i skompletowane zostały przez Ezdrasza i Nehemiasza po niewoli babilońskiej ok. 457. przed Narodzeniem Chrystusa. Księgi Nowego Testamentu napisane zostały w języku greckim przez Apostołów w okresie ok. 60 lat. Pełny spis kanonicznych ksiąg Nowego Testamentu ustalony został dopiero w IV wieku naszej ery. Wtedy też Pismo Święte podzielone zostało na tzw.: „zaczała” czyli fragmenty przeznaczone do odczytania w danym dniu lub na daną okazję. Tak więc stały fragment odczytywany jest podczas nabożeństwa ku czci apostołów, jeszcze inny ku czci męczennika lub świętobliwego. Istnieją ustalone fragmenty Pisma Świętego odczytywane podczas pogrzebu, chrztu, ślubu, namaszczenia olejem świętym, poświęcenia wody, mieszkania itd.

Odczytanie fragmentu Pisma Świętego towarzyszy w nabożeństwie prawosławnym kazanie, którego zadaniem jest rozwiązanie, wyjaśnienie i przybliżenie objaśnionych w Piśmie Świętym prawd, tak aby stały się one drogowskazem, codzienną praktyką i natchnieniem w życiu każdego wierzącego.

  1. Treść Pisma Świętego w skrócie.

Bóg stworzył z niczego cały świat oraz człowieka. Pierwsi ludzie zamieszkiwali w raju zwanym Edenem, położonym na wschód od Ziemi Świętej, w zachodniej części Azji. Prarodzice, Adam i Ewa zgrzeszyli nieposłuszeństwem wobec Boga i pozbawieni zostali dotychczasowych przywilejów. Bóg przygotował mimo to w Swej bezgrzesznej miłości plan zbawienia całego rodzaju ludzkiego. W tym celu 1850 lat przed naszą erą wybrał i powołał Abrahama, z którym zawarł przymierze i od którego wywodzi się naród wybrany. Abracham osiedlił się w ziemi Chanaan zaś jego potomkowie osiedlili się w Egipcie. Około 1450-ego roku przed narodzeniem Chrystusa, Żydzi, którzy w Egipcie rozmnożyli się i utworzyli wielki naród opuścili pod wodzą Mojżesza Egipt. Na pustyni otrzymali prawa i zdobyli Chanaan, Ziemię Obiecaną. W ciągu następnych 400 lat, w okresie sędziów i królów Żydzi utworzyli silne państwo. Rozpadło się ono na dwie części ok. 900 lat przed Chrystusem. Jedna z nich podbita została w 722 r. p.n.Chr., druga w r. 586 p.n. Chrystusa. W najtrudniejszym dla narodu okresie prorocy przepowiadali narodziny Zbawiciela. Około 538 r. resztki uprowadzonego do niewoli babilońskiej narodu powróciły do ojczystej ziemi, odbudowano zburzoną świątynię i państwo. Wtedy to zamknięty został zbiór 22 ksiąg Pisma Świętego. W 400 lat później narodził się Jezus Chrystus, Zbawiciel, Wcielony Syn Boży. Jako Bogoczłowiek zgodnie z Bożą Obietnicą dokonał odkupienia całego rodzaju ludzkiego. Jezus Chrystus żył, nauczał, czynił cuda, umarł na krzyżu za grzechy wszystkich ludzi, zmartwychwstał, wstąpił do nieba i zesłał swym uczniom i następcą Ducha – Pocieszyciela. Dzięki Duchowi Świętemu zesłanemu w dniu Pięćdziesiątnicy na uczniów i naśladowców Jezusa na ziemi powstała nowotestamentowa Cerkiew Chrystusowa. Apostołowie i ich następcy uskrzydleni mocą Ducha świętego ponieśli na cały świat Dobrą Nowinę. Do dnia dzisiejszego Cerkiew prowadzi ludzi i cały świat ku zbawieniu i ostatecznemu zjednoczeniu ze Stwórcą.

Christ-pantokrator-edited

e) Księgi najczęściej czytane podczas nabożeństw.

Spośród wszystkich ksiąg Starego i Nowego Testamentu tylko niektóre z nich stale są wykorzystywane w nabożeństwach. Należą do nich: Ewangelie. Są to najważniejsze księgi całego Pisma Świętego. Wszystkie inne księgi są wstępem lub rozwinięciem prawd objawionych w tych księgach. Ewangeliarz składa się z 4 ksiąg: Ewangelii wg Mateusza, Marka, Łukasza i Jana. Ewangelie napisane zostały w drugiej połowie pierwszego wieku. Pierwsza z nich – ewangelia wg Mateusza przeznaczona była dla czytelników wywodzących się z zamieszkałych w Palestynie Żydów, że Jezus Chrystus jest prawdziwym, zapowiadanym przez proroków Mesjaszem. Ewangelia wg Mateusza głosi, na przekór przyziemnym oczekiwaniom Żydów. Królestwo Boże, nadprzyrodzone. Księga powstała w połowie I wieku i składa się z 28 rozdziałów.

Druga Ewangelia, wg Marka, przeznaczona była dla chrześcijan wywodzących się z pogan i zamieszkałych w Rzymie. Świadczy o tym fakt, że autor szczegółowo objaśnia żydowskie zwyczaje i zwroty, zaś to co dotyczy rzymskich zwyczajów traktuje jako znane. Celem Ewangelii jest umocnienie w wierze nowonawróconych z pogaństwa chrześcijan, że Jezus Chrystus jest prawdziwym Synem Bożym, Panem wszelkiego stworzenia. Ewangelista Marek podkreśla w swej księdze cuda oraz sposób w jaki Chrystus kształtował obecność uczniów i rozbudował ich wiarę. Księga powstała ok. 60 r. naszej ery i składa się z 16 rozdziałów.

Trzecia ewangelia, wg Łukasza, ucznia apostoła Pawła, adresowana była do nawróconego z pogaństwa wysokiego dostojnika Teofila z myślą o innych chrześcijanach wywodzących się z pogan. Celem ewangelii było umocnienie w wierze nowonawróconych chrześcijan, że Jezus jest Zbawicielem wszystkich ludzi, pełnym dobroci, miłosierdzia i przebaczenia. Ewangelista pomija to, co dla pogan brzmiałoby nieprzyjemnie, a podkreśla to, co przemawia na ich korzyść. Księga powstała a początku lat 60-tych i składa się z 24 rozdziałów.

Trzy wyżej wymienione ewangelie wykazują znaczne podobieństwo rozłożenia materiału, zgodność okoliczności, faktów i słów oraz cytatów z Pisma Świętego. Stąd też nazywa się je ewangeliami synoptycznymi, co znaczy, że po ich zestawieniu daje się łatwo dostrzec ich podobieństwo i różnice.

Czwarta ewangelia, wg Jana, przeznaczona była dla chrześcijan w Małej Azji, wśród których poczęły się już szerzyć fałszywe nauki odrzucające boskość Jezusa Chrystusa. Cel napisania księgi widoczny jest w słowach – „zaś napisano, abyście wierzyli, że Jezus jest Mesjaszem, Synem Bożym i abyście wierząc mieli życie w imię Jego” (J 20, 32). Ewangelista Jan podkreślił w swej księdze sens życia i nauki Chrystusa, wielkie cuda i chwałę Jednorodzonego Syna Bożego. Jezus według ewangelisty Jana – jest Bogiem – Słowem, obrazem Bożym i Jego najdoskonalszym odbiciem. Syn Boży przyszedł na ziemię w Imię Ojca, któremu mimo to jest równy, z każdym dzieli chwałę i stanowi jedno.

Księga powstała u schyłku życia apostoła, na przełomie I i II wieku, jako ostatnie dzieło i składa się z 21 rozdziałów.

  • Inne księgi Starego Testamentu. Wyjątki z nich zwane są paremiami co oznacza „przypowieści”. Odczytywane są one podczas wieczornego nabożeństwa w przededniu wielkich świąt, w liczbie 15-tu, 12-tu, 8-miu lub 3-ch paramemij. Teksty ich pochodzą z ksiąg: Rodzaju, Wyjścia, Kapłańskiej, Liczb, Powtórzonego Prawa, Księgi Jozuego, Sędziów, Samuela, Ksiąg królewskich, Psałterza, Księgi Hioba, Przypowieści, ksiąg proroków: – Jonasza, Sofoniasza, Micheasza, Barucha, Zachariasza, Joela, Malachiasza i Habkuka.

    • Apostoł – Lekcjonarz. Jest to księga zawierająca 22 mniejsze księgi Pisma Świętego Nowego Testamentu, prócz 4 Ewangelii i księgi Apokalipsy czyli Objawienia św. Jana Teologa. W skład „Apostoła” wchodzą: Dzieje Apostolskie św. Ewangelisty Łukasza, 7 listów tzw. powszechnych (św. apostoła Jakuba, I-szy i II-gi, apostoła Piotra, I-szy, II-gi i III-ci apostoła ewangelisty Jana oraz list apostoła Judasza). Ponadto w skład „Apostoła” wchodzi 14 listów apostoła Pawła: do Rzymian, I-szy i II-gi do Koryntian, do Galacjan, do Efezjan, do Filipian, do Kolossan, I-szy i II-gi do Tessaloniczan, I-szy i II-gi do Tymoteusza, do Tytusa, do Filemona oraz do Hebrajczyków.

      Podobnie jak Ewangelista, księga „Apostoł” podzielona jest na rozdziały i wiersze oraz tzw. „zaczała” służące do odczytania fragmentów przeznaczonych na każdy dzień oraz na inne okoliczności.

    • Psałterz (cerk. – słow. Psałtir). Jest to księga zawierająca 150 psalmów, utworów poetyckich, recytowanych i śpiewanych w Starym Testamencie przy akompaniamencie harfy, liry lub cytry. Autorem większości psalmów jest król Dawid. Pozostałe napisane zostały przez śpiewaków i lewitów o imionach Heman, Etan, Asfan. Z „Psałterza” pochodzi większość modlitw i hymnów nabożeństw prawosławnych. Księga podzielona jest na 20 części zwanych „kafizmami”. Każda „kafizma” dzieli się na 3 części („sławy”) zawierające po 2-3 psalmy.

      Oprócz modlitw, czytania i objaśnienia Pisma Świętego nieodłączną częścią nabożeństwa prawosławnego są pieśni i hymny. Śpiew i muzyka jako wyraz uczuć religijnych szeroko rozpowszechnione były już w Starym Testamencie. Pismo Święte odnotowuje pieśni świąteczne (Wj 30, 29) przy zbiorze plonów (Wj 16, 10) weselne, (Rdz 31, 27) dziękczynne (Wj 15). Przy świątyni Jerozolimskiej istniały chóry liczące łącznie ok 2000 śpiewaków.

      Wśród wracających z niewoli babilońskiej Żydów znalazło się 245 śpiewaków. (Ne 7, 67). Jezus Chrystus śpiewał wraz z uczniami chwalebne pieśni żydowskie (Mt 26, 30, Mk 14, 26). Wczesnochrześcijańskie śpiewy w znacznej mierze wyzwolone były na śpiewie żydowskim oraz na hymnach, których podniosłość i prostota odpowiadały charakterowi nabożeństwa chrześcijańskiego. Już w pierwszych wiekach chrześcijaństwa różne były sposoby wykonywania muzyki. Śpiewano chóralnie, solo, dwoma chórami na przemian lub solo pod akompaniament chóru. Nabożeństwo ciągłe wzbogacane było nowymi melodiami i modlitwami. Święci: Efrem Syryjczyk, Roman „Słodkopiewiec” wzbogacili śpiew o wiele elementów ludowych. Św. Jan Damasceński, utalentowany poeta i muzyk ułożył 8 tonów (hłasów) na 8 tygodni. Św. Teodor Studyta, św. Efram Syryjczyk, św. Kosma, liczne klasztory oraz poszczególni autorzy odegrali również niemałą rolę w rozwoju muzyki cerkiewnej. Cerkiew nasza, która przyjęła chrześcijaństwo z Bizancjum, przez wiele wieków wzorowała się na śpiewie bizantyjskim. Największe wpływy śpiewu greckiego, a także bułgarskiego widoczne były w X-XI wiekach. Był to śpiew jednogłosowy, „unisono”, z niedoskonałym zapisem, bez nut i pięciolinii. W XIV – XVI wiekach pojawiło się wiele błędów w tekstach, śpiew był przeciągły niespokojny, a zapis nut tzw. Kriukami (haczykami) nie był doskonały. W XVIII wieku dokonano za czasów patriarchy Nikona reformy ksiąg oraz udoskonalono zapis melodii wprowadzając linie. W XVII i XVIII wiekach upowszechnia się trójgłosowy śpiew wzorowany na wielogłosowej świeckiej muzyce z Zachodu. Najbardziej pomyślny dla muzyki cerkiewnej był okres końca XVIII i połowy XIX wieku. Wybitni kompozytorzy: Dymitr Bortniański (1751-1825) ks. Turczaninow (1779-1856) hrabia Lwow (1799-1870) pozostawili wiele utworów o wysokich walorach religijnych, które są wykonywane po dzień dzisiejszy. W XIX wieku żyli i tworzyli wielcy kompozytorzy, którzy dbali nie tylko o piękno i harmonię ale i o ducha modlitwy, prawosławną tradycję i wartości religijne. Należą do nich: Piotr Czajkowski (1840-1893) Rimskij-Korsakow (1844-1908) Łomakin (1822-1885) oraz inni. W XX wieku prawosławny śpiew cerkiewny stał się znany na całym świecie. Piękno muzyki cerkiewnej wywołuje podziw i zachwyt nawet u nieprawosławnych.

      Cerkiew Prawosławna nigdy nie wprowadziła do nabożeństwa instrumentów muzycznych mimo iż Pismo Święte wyraźnie zaleca „chwalcie Boga na strunach i organach”. Wprawdzie nawet organy używane na zachodzie przyszły z Grecji (VIII w.) ale zarówno Grecja, jak i inne prawosławne kraje uważają, iż ludzki głos jest najdoskonalszym instrumentem, a modlitwa winna płynąć bezpośrednio, z serca, za pomocą naturalnych środków.

      psaltiki-texnh-analogio

      f) Najczęściej wykonywane pieśni

      Wszystkie pieśni dzielą się na trzy kategorie: psalmy, hymny oraz pieśni duchowe. Do pierwszych należą psalmy zawarte w Psałterzu.

      Hymny – to podniosłe, uroczyste pieśni ze Starego i Nowego Testamentu, zaś pieśni duchowe – to chrześcijańskie utwory powstałe za sprawą Ducha Świętego. Spośród wszystkich pieśni niektóre noszą specjalne nazwy. Należą do nich:

      • troparion; jest to pieśń, która wyraża istotę święta lub życie i zasługi świętego, któremu jest poświęcony.

      • kondak, to pieśń rozwijająca i uzupełniająca ideę święta lub wyrażające cechy danego świętego.

      • ikos, to pieśń treścią zbliżona do kondaka, która rozwija temat zawarty w kondakionie. Nazwa pochodzi od greckiego ikos co oznacza „dom” i wiąże się z tym, że chrześcijanie spędzali noce w domach na śpiewie pieśni.

      • stichira, to różne pieśni religijne, wersety zaczerpnięte z Pisma Świętego Starego Testamentu, najczęściej o ustalonej rytmice. Śpiewane są one na nabożeństwie wieczornym oraz na utreni.

      • antyfony, to pieśni śpiewane na przemian przez dwa chóry. Wprowadził je św. Ignacy Teoforos, biskup antiocheński, który miał widzenie jak aniołowie śpiewem na przemian wielbią Boga.

      • prokimen, to krótki fragment psalmu, poprzedzający czytanie: Ewangelii, Apostoła lub Paremii. Prócz prokimnów na każdy dzień tygodnia są tzw. „wielkie prokimny” śpiewane w święta oraz w okresie Wielkiego Postu na Wieczerni. Werset powtarzany jest czterokrotnie.

        elder ephraim 27

        Oprócz wymienionych istnieją jeszcze inne pieśni, które swe nazwy otrzymały od innych:

        • w zależności od treści: np. „woskresny” (pieśni mówiące o Zmartwychwstaniu Chrystusa) „Bogorodiczny” (pieśni ku czci Matki Bożej) „dogmatyki” (pieśni o Wcieleniu Syna Bożego) oraz inne,

        • w zależności od rozmiaru: kondakiony, stychiry, ikosy

        • w zależności od sposobu śpiewania: kanon, (czyli hymn składający się z kilku pieśni; 9, 8, 4, 3, lub nawet 2-ch) antyfony, hymny upodobnione (pod względem melodii i treści) oraz hymny powolne.

        • w zależności od pozycji wiernych w czasie ich wykonywania: „akafist” (zbior hymnów ku czci Maki Bożej, innych świętych, Krzyża Świętego) złożony z 12 kondakionów oraz 12 ikosów podczas wykonywania którego nie wolno siedzieć.

        • w zależności od sąsiedztwa z innymi tekstami: „priczastien”, (wiersz śpiewany podczas przyjmowania przez kapłana Komunii Świętej) „aliłuarii” (wiersze czytane przy śpiewie „Aliłuia” po odczytaniu „Apostoła”) oraz inne.

        • w zależności od często powtarzających się słów: „nieporoczny” (tekst 138-go psalmu zaczynający się od słów – „Błażennii nieporocznii”) „błażenny” (tekst 8 błogosławieństw z Ewangelii.)

          EV8C3997-2013-09-12-20-37-42

          g) Symboliczne czynności i obrzędy towarzyszące nabożeństwu.

          Nabożeństwu prawosławnemu towarzyszy wiele symbolicznych czynności i obrzędów. Znaczy to, że poza zewnętrzną formą mają one głębszy, duchowy sens. Należą do nich:

          • znak krzyża. Dla uczynienia go składamy trzy palce prawej ręki w znak naszej wiary w Św. Trójcę. Dwa pozostałe palce zgięte ku dłoni oznaczają dwie natury: boską i ludzką w Jezusie Chrystusie. Tak ułożone palce kładziemy na czoło, na piersi, na prawe i wreszcie na lewe ramię. Znak krzyża to najkrótsze wyznanie i symbol wiary chrześcijańskiej. Przez starannie i pobożnie czyniony znak krzyża pokazujemy, że krzyż Chrystusowy, bliski jest naszemu sercu oraz, że uświęca on nasz umysł, serce i siły;

          • pokłony. W codziennym życiu pokłon wyraża szacunek, towarzyszy prośbom i pozdrowieniom. W cerkwi także zanosimy do Boga prośby, wyrażamy naszą cześć i uwielbienie. Dlatego w naturalny sposób naszym pobożnym uczuciom względem Boga towarzyszą pokłony. Wyrażają one również naszą pokorę i uległość wobec woli Bożej. Pokłony bywają trojakiego rodzaju: pochylenie głowy, pokłon wpół całej postaci oraz niski pokłon, do samej ziemi;

          • klęczenie. Czynność ta wyraża nasze poczucie winy, skruchę, żal za grzechy i pokorną prośbę o miłosierdzie Boże. Klęczenie podkreśla naszą niegodność dlatego w cerkwi praktykuje się je głównie w okresie Wielkiego Postu, gdy dokonujemy rachunku sumienia i czynimy pokutę;

          • błogosławieństwo kapłańskie. Jest to znak krzyża uczyniony przez kapłana ręką, krzyżem lub w przypadku biskupa – zapalonymi świecami tzw. dikirijem i trikirijem. Błogosławieństwo jest znakiem udzielenia łaski Bożej, zjednania i przekazania ludziom błogosławieństwa Bożego. Kapłan udziela go w imieniu Jezusa Chrystusa i mocą Jego Łaski. Błogosławieństwu powinien towarzyszyć pokłon jako wyraz wdzięczności za otrzymany dar;

          • zapalanie świec i lampek oliwnych. Świece i świeczki znane i używane były już w Starym Testamencie. Żadne prawosławne nabożeństwo nie odbywa się bez nich. Świece wyrażają naszą płomienną miłość i żarliwą wiarę w Boga. Przypominają światłość Bożą oraz tę, którą opromienieni są święci. Zapalane przed ikonami świece i lampki są znakiem naszego oświecenia osiąganego przez naśladowanie świętych, naszej wiary i hołdu złożonego Bogu oraz Jego świętym. Biel wosku symbolizuje nadto czystość naszych serc, zaś miękkość wosku – chrześcijańskie cnoty łagodności i dobroci;

          • kadzenie. Czynność ta również znana była już w Starym Testamencie i miała znaczenie zbliżone do składania ofiar. Dym ze spalanych aromatycznych składników przypomina wiernym, że ich modlitwy powinny być żarliwe i jak dym wznosić się winny ku niebu. Ponadto dym kadzidlany symbolizuje łaskę Bożą i Bożą wszechobecność wśród modlących się. Kadzenie św. ikon wyraża miłość do przedstawianych na nich świętych zaś kadzenie ludzi wyraża szacunek dla obrazu i podobieństwa Bożego w nich;

          • pokropienie wodą święconą. Poświęcona przez przywołanie łaski Ducha Świętego woda jest źródłem łaski Bożej udzielonej przez pokropienie nią lub jej spożycie. W Starym Testamencie woda była synonimem pokrzepienia, oczyszczenia i żyzności. W Cerkwi Prawosławnej poświęcona woda jest symbolem duchowego oczyszczenia, źródłem uświęcenia, uzdrowienia i nieśmiertelności. Istnieją dwa rytuały poświęcenia wody: małe i wielkie poświęcenie. Woda święcona z wielką czcią przechowywana jest w każdym domu i używana w różnych przypadkach losowych.

          • dzwony. Wprowadzone zostały pierwotnie w Kościele zachodnim w V wieku, zaś na Wschód przeszły po raz pierwszy w IX wieku z Wenecji. Do tego czasu w Cerkwi Prawosławnej zastępowały je tzw. biła, drewniane lub metalowe deski, w które uderzano młotkiem. Dźwięk dzwonów wzywa wiernych na nabożeństwa, brzmi w czasie uroczystych momentów nabożeństwa, zaś nieobecnym przypomina o Bogu i obowiązku nieustannej modlitwy. Dzwonienie posiada ściśle ustalony charakter. Rozróżnia się kilka rodzajów i sposobów dzwonienia: „błagowiest” – uderzanie w największy dzwon zwołujące na nabożeństwo, „trezwon” oraz „pierezwon”, czyli uderzenie po kolei we wszystkie dzwony, a następnie we wszystkie razem. Dzwony umieszczane są zwykle na dzwonnicach, budowanych oddzielnie lub połączonych ze świątynią.

          Nauka o Nabożeństwach Prawosławnych” o.Konstanty Bondaruk

Dodaj komentarz

Your email address will not be published.